Ο Διόνυσος είχε καταγωγή από τη Θήβα, περιπλανήθηκε στην Μικρά Ασία, λατρεύτηκε ιδιαίτερα στη Μακεδονία και στη Θράκη. Όμως γεννήθηκε σε ένα θεσσαλικό βουνό. Εκεί ψηλά στον Όλυμπο βγήκε από το μηρό του Δία, όπου τον έκρυψε ο πατέρας των θεών για να τον γλιτώσει από την μανία της Ήρας.
Ήταν βέβαιο ότι παρ’ όλες τις περιπλανήσεις του, ο θεός του κρασιού θα έριχνε τη ζωογόνα ευλογία του και στα εύφορα χώματα της γενέτειράς του: στους Θεσσαλικούς κάμπους, βουνά και κοιλάδες. Τα αμπέλια του θεού του γλεντιού και της ευφορίας κάρπισαν στον Θεσσαλικό τόπο και έδωσαν μέσα στους αιώνες περίφημα κρασιά. Και εξακολουθούν και σήμερα να προκόβουν και να χαρίζουν στους θνητούς της θεϊκή μέθεξη μέσα από τους ενθουσιώδεις τους ατμούς.
Η Θεσσαλία… Τι να πρωτοπεί κανείς γι’ αυτόν τον απέραντο κάμπο; Ένας τόπος γεμάτος ζωή, μια γη που απλώνεται σαν χρυσαφένιο χαλί, περικυκλωμένη όμως από βουνά που μοιάζουν να τη φυλάνε σαν πολύτιμο μυστικό. Βουνά επιβλητικά, σαν τον Όλυμπο, τον Κίσσαβο, τα Αντιχάσια και τα Άγραφα, και νοτιότερα το Πήλιο και τη Όθρη που υψώνονται γύρω της και διαμορφώνουν ένα μοναδικό μικροκλίμα, ιδανικό για κάτι πολύ συγκεκριμένο: για κρασιά. Και όχι απλά οποιαδήποτε κρασιά, αλλά για θησαυρούς της γεύσης, με χαρακτήρα, με ιστορία και με ταυτότητα.
Τα διάσημα κρασιά του Τυρνάβου, της Ραψάνης και της Ελασσόνας
Ας ξεκινήσουμε από τον Τύρναβο, γιατί εδώ είναι η καρδιά του θεσσαλικού αμπελώνα. Δεν είναι απλώς ένας τόπος όπου παράγεται κρασί – είναι ο τόπος όπου η οινοποιία και η απόσταξη είναι τρόπος ζωής με ιστορία αιώνων. Μόνο στην περιοχή του Τυρνάβου βρίσκουμε περίπου 33.000 στρέμματα αμπελιών, πράγμα που σημαίνει ότι σχεδόν το 65% των του Θεσσαλικού αμπελώνα βρίσκονται εδώ.
Και η ποικιλία που ξεχωρίζει είναι το Μοσχάτο Μαύρο Τυρνάβου. Ένα σταφύλι με έντονα αρώματα, βαθύ χρώμα και προσωπικότητα. Μάλιστα, το 80% της πανελλήνιας παραγωγής αυτής της ποικιλίας προέρχεται από εδώ, φέροντας και την ένδειξη ΠΓΕ (Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη). Από αυτό το σταφύλι δεν βγαίνει μόνο κρασί, αλλά και το διάσημο τσίπουρο και ούζο Τυρνάβου, αποστάγματα με φανατικούς φίλους σε όλη την Ελλάδα.
Λίγο πιο πάνω από τον οινοπαραγωγό Τύρναβο, απλώνεται η περιοχή της Ελασσόνας, στις νοτιοδυτικές πλαγιές του Ολύμπου. Στη διάσημη για τα τυροκομικά της προϊόντα Ελασσόνα ξεκίνησε οργανωμένα από τις αρχές του 21ου αιώνα η καλλιέργεια αμπελιών με τις ποικιλίες Ντεμπίνα, Ροδίτη, Μοσχάτο Αμβούργου, Syrah και Merlot. Το 2010 θεσμοθετήθηκε και η ένδειξη ΠΓΕ Ελασσόνα.
Από τον Τύρναβο, ακολουθώντας τη ροή του Πηνειού, κατηφορίζουμε προς τα Τέμπη. Εκεί, στους πρόποδες του Κάτω Ολύμπου και στις πλαγιές του Κίσσαβου, βρίσκεται η Ζώνη της Ραψάνης, η πιο φημισμένη ΠΟΠ ζώνη οίνου της Θεσσαλίας.
Τα κρασιά της Ραψάνης είναι μοναδικά, γιατί βασίζονται σε έναν τριπλό συνδυασμό ποικιλιών: Ξινόμαυρο, Κρασάτο και Σταυρωτό. Το αποτέλεσμα είναι κρασιά με σώμα, βάθος και χαρακτήρα, που μπορούν να παλαιώσουν υπέροχα και να συνοδεύσουν κόκκινα κρέατα και παραδοσιακά πιάτα της Θεσσαλίας. Λένε πως αν δοκιμάσεις ένα μόνο Θεσσαλικό κρασί αυτό πρέπει να είναι μια Ραψάνη.
Οινογνωσία στα Μετέωρα και τη Λίμνη Πλαστήρα
Ανεβαίνουμε ξανά προς τα δυτικά, εκεί που οι κάμποι τελειώνουν και αρχίζουν οι πέτρινοι γίγαντες των Μετεώρων. Εκεί όπου οι μοναχοί έχτισαν τα «μοναστήρια του αέρα» – όπως τα έλεγε ο Patrick Leigh Fermor – εκεί που το βλέμμα χάνεται στους βράχους και η ψυχή ησυχάζει.
Ανάμεσα σε αυτά τα θεϊκά τοπία, όμως, κρύβονται και μικρά, ανερχόμενα οινοποιεία, που τα τελευταία χρόνια δημιουργούν εκπληκτικά κρασιά και περίφημα τσίπουρα. Με πρωταγωνίστρια τη Λημνιώνα – μια ερυθρή ποικιλία με φίνο χαρακτήρα – και άλλες ελληνικές και γαλλικές ποικιλίες, τα κρασιά και τα αποστάγματα των Μετεώρων ορίζουν την γευστική ταυτότητα αυτής της διάσημης γωνιάς της Θεσσαλίας.
Πιο νότια, στα Άγραφα, εκεί που οι βουνοκορφές τριγυρίζουν τους κάμπους της Καρδίτσας και χαρίζουν δροσιά στα αμπέλια, απλώνεται η γαλήνια Λίμνη Πλαστήρα. Παλαιότερα, πριν ακόμα δημιουργηθεί η λίμνη-κόσμημα, λένε πως ένας Γάλλος – ο Monsieur Nicola, όπως τον θυμούνται – δίδαξε στους κατοίκους ενός χωριού την τέχνη της αμπελουργίας.
Από τότε, το χωριό πήρε το όνομά του: Μεσενικόλας. Εκεί γεννήθηκε και η ποικιλία Μαύρο Μεσενικόλα, ένα κρασί βαθύ και ιδιαίτερο, που κουβαλά μνήμες, πολιτισμό και τόπον τινά ευγνωμοσύνη. Η ευρύτερη περιοχή παράγει και μερικά από τα καλύτερα παλαιωμένα τσίπουρα της Ελλάδας, με μια γεύση αξέχαστη.
Τα τσιπουράδικα του Βόλου και της Αγχίαλου
Αφήνοντας πίσω μας τη λίμνη και κατηφορίζοντας ακόμη πιο νότια, φτάνουμε στις πράσινες πλαγιές της Όθρης, εκεί που το δάσος συναντά τον Παγασητικό. Εδώ βρίσκεται η Αγχίαλος, μια περιοχή με θαλασσινή αύρα και αμπέλια που αγαπούν το αλάτι και το φως. Τα κρασιά της Αγχιάλου, λευκά, δροσερά και ανάλαφρα, είναι ιδανικά για τραπέζια γεμάτα θαλασσινά, ψάρια και ψαρομεζέδες. Δεν είναι τυχαίο που μόλις φτάσεις εδώ, σου έρχεται εκείνο το γνώριμο αεράκι από τη θάλασσα, γεμάτο υποσχέσεις για καλοκαιρινά βράδια και παρέες γύρω από ένα τραπέζι με κρασί.
Ο Βόλος δεν έχει αμπέλια. Αυτό ασφαλώς δεν τον εμποδίζει να καταναλώνει ένα πελώριο μέρος από την παραγωγή του υπόλοιπου θεσσαλικού αμπελώνα στα υπερδιάσημα, ων ουκ έστιν αριθμός, τσιπουράδικά του. Δεν γίνεται να γράψεις για το Θεσσαλικό αμπέλι χωρίς να αναφέρεις τα Βολιώτικα τσιπουράδικα και τις ιεροτελεστίες τους με τους αμέτρητους μεζέδες και τα αρωματικά «εικοσιπενταράκια».
Η παράδοση του οίνου στις Σποράδες
Ένα κείμενο για το Θεσσαλικό αμπελώνα θεωρητικά τελειώνει εδώ. Δεν μπορεί όμως να λείπει η μνεία για τις Σποράδες και ειδικά για τη Σκόπελο, τιμής ένεκεν για τον βασιλιά της, τον Στάφυλο.
Ο Στάφυλος ήταν γιός του θεού Διονύσου και – όπως δηλώνει και το όνομά του – ήταν συνδεδεμένος με την αμπελοκαλλιέργεια και την παραγωγή κρασιών, με ειδίκευση στα νησιά του Αιγαίου! Ο Στάφυλος είναι πρώτος οικιστής και βασιλιάς της Σκοπέλου, ο οποίος λένε πως έφερε από την Κρήτη την αμπελοκαλλιέργεια στο νησί. Λένε δε πως ο Στάφυλος ήταν ο πρώτος που σκέφθηκε να αναμίξει τον οίνο με το νερό. Το κρασί της Σκοπέλου πάντως ήταν διάσημο σε όλο το Αιγαίο για αιώνες.
Παρ’ όλα αυτά τα μεθυστικά, η Σκόπελος δεν πήρε ποτέ το όνομα του Στάφυλου, αλλά του αδελφού του, του Πεπάρηθου.
Όπως και η γειτονική Σκόπελος, έτσι και η Αλόννησος ήταν από την αρχαιότητα διάσημη για τα κρασιά της. Πιθανότατα γιατί το νησί το αποίκησε και αυτό ο Στάφυλος, ο οποίος έφερε και στην Αλόννησο την καλλιέργεια του αμπελιού. Εκείνα τα χρόνια το νησί λεγόταν Ίκος, και στις αρχές των ελληνιστικών χρόνων είχε αναπτύξει ένα ευρύ εμπορικό δίκτυο κάνοντας εξαγωγές των ονομαστών κρασιών του. Αμφορείς με τη σφραγίδα ΙΚΙΩΝ βρέθηκαν σε πολλές περιοχές στη Μεσόγειο, για να ξέρουν ο αγοραστές ότι ψώνιζαν κρασί από την ΙΚΟ, επώνυμο κρασί δηλαδή.
Έτσι είναι η οινοπαραγωγός Θεσσαλία. Δεν είναι μόνο ο κάμπος της. Είναι οι βουνίσιες κορυφές, οι δροσερές πλαγιές, οι όχθες των λιμνών, οι εύφορες ακτές και τα μαγικά νησιά της: παντού αμπελώνες με ιστορία και σταφύλια που «ψήνονται» στον ήλιο και «δροσίζονται» από τα ρεύματα των βουνών και της θάλασσας. Είναι οι άνθρωποι που αγαπούν τη γη τους και την κάνουν κρασί, τσίπουρο, φιλοξενία. Είναι ένας τόπος πραγματικά να τον «πιείς στο ποτήρι».
