Στην άκρη της Σαχάρας υπάρχει μια λίμνη που κάποτε έμοιαζε ατελείωτη και σήμερα παλεύει να μείνει ζωντανή. Η λίμνη Τσαντ, που απλώνεται ανάμεσα στο Τσαντ, το Καμερούν, τη Νιγηρία και τον Νίγηρα, έχει χάσει περίπου το 90% της επιφάνειάς της τις τελευταίες δεκαετίες, αφήνοντας εκτεθειμένες τις κοινότητες που ζούσαν από το ψάρεμα, τη γεωργία και την κτηνοτροφία.
Το πρόβλημα είναι τόσο μεγάλο, που κάποιοι μηχανικοί επαναφέρουν ένα σχέδιο φαραωνικό και σχεδόν εξωπραγματικό: το Transaqua. Πρόκειται για ένα κανάλι περίπου 2.400 χιλιομέτρων, το οποίο θα μετέφερε νερό από τη λεκάνη του ποταμού Κονγκό προς τη λίμνη Τσαντ, με στόχο να αναπληρώσει μέρος από το νερό που έχει χαθεί και να αλλάξει την τύχη μιας ολόκληρης περιοχής.
Το φαραωνικό σχέδιο των 43 δισ. ευρώ
Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Σχεδιάστηκε στην Ιταλία τη δεκαετία του 1980, όμως επανήλθε δυναμικά τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της όλο και πιο πιεστικής κατάστασης στη ζώνη του Σαχέλ. Το κόστος του έργου έχει εκτιμηθεί περίπου στα 43 δισ. ευρώ, ποσό που από μόνο του δείχνει γιατί το Transaqua παραμένει εδώ και δεκαετίες σχέδιο επί χάρτου και δεν έχει μετουσιωθει σε πραγματικό εργοτάξιο.
Η λίμνη Τσαντ είχε έκταση περίπου 25.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα τη δεκαετία του 1960, όμως σε μεταγενέστερες δεκαετίες συρρικνώθηκε δραματικά. Γύρω της ζουν δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι, πολλοί από τους οποίους εξαρτώνται άμεσα από το νερό της για την καθημερινή τους επιβίωση. Όταν το νερό υποχωρεί, δεν χάνεται απλώς ένα τοπίο. Χάνονται δουλειές, χωριά, καλλιέργειες και ένας τρόπος ζωής που εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από το συγκεκριμένο οικοσύστημα.
Οι υποστηρικτές του Transaqua δεν το βλέπουν απλώς ως ένα κανάλι που θα μεταφέρει νερό. Το παρουσιάζουν ως έναν αναπτυξιακό διάδρομο μέσα στην Αφρική, με αρδευόμενες εκτάσεις, υδροηλεκτρική ενέργεια και πιθανή πλωτή σύνδεση για περιοχές που δεν έχουν πρόσβαση στη θάλασσα. Με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο ένα έργο για να γεμίσει ξανά η λίμνη Τσαντ, αλλά μια νέα ραχοκοκαλιά για την κεντρική Αφρική.
Το μεγάλο εμπόδιο, όμως, είναι η ίδια η πραγματικότητα. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, από όπου θα έπρεπε να προέλθει μέρος του νερού, δεν έχει συμφωνήσει με το σχέδιο. Υπάρχουν επίσης σοβαρές περιβαλλοντικές ανησυχίες, καθώς η εκτροπή νερού από τη λεκάνη του Κονγκό μπορεί να επηρεάσει ένα από τα πιο σημαντικά οικοσυστήματα του πλανήτη. Κι ύστερα υπάρχει το βασικό ερώτημα: ποιος πληρώνει, ποιος αποφασίζει και ποιος ελέγχει ένα έργο που διατρέχει σύνορα και αλλάζει ισορροπίες;
Για την ώρα, το Transaqua παραμένει ένα από τα πιο τολμηρά σχέδια που έχουν προταθεί ποτέ για την Αφρική. Ένα κανάλι 2.400 χιλιομέτρων, μια λίμνη που πεθαίνει, δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι που εξαρτώνται από το νερό και ένα έργο που μοιάζει ταυτόχρονα αναγκαίο, επικίνδυνο και σχεδόν αδύνατο.
