Τα εργατικά ατυχήματα στην Ελλάδα δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά· είναι καθημερινή πραγματικότητα. Κάθε χρόνο, χιλιάδες εργαζόμενοι τραυματίζονται, ενώ δεκάδες χάνουν τη ζωή τους, και όλοι γνωρίζουμε ότι οι επίσημοι αριθμοί απέχουν πολύ από την πραγματική εικόνα. Η υποκαταγραφή είναι συστηματική και διαχρονική, ιδιαίτερα στους τομείς της βιομηχανίας, των κατασκευών και της γεωργίας. Το αποτέλεσμα είναι μια χώρα όπου η ασφάλεια στην εργασία παραμένει περισσότερο θεωρία παρά πρακτική, και όπου οι συνέπειες των ατυχημάτων γίνονται τραγικά ορατές καθημερινά.
Κάθε φορά λοιπόν που συμβαίνει κάτι σοβαρό στην εργασία, κάνουμε πως το προσπερνάμε. Λέμε για ανθρώπινα λάθη, για κακή στιγμή, για το έτσι ήταν γραφτό. Σπάνια μιλάμε γι’ αυτό που πραγματικά λείπει και δεν είναι άλλο από την κουλτούρα της πρόληψης.
Το θεσμικό πλαίσιο υπάρχει. Ο Νόμος 1568/1985 έβαλε τις βάσεις για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων. Ο Νόμος 3850/2010 συγκέντρωσε και επικαιροποίησε τη νομοθεσία, ενσωματώνοντας το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων ήρθε αργότερα, μέσα από τη συμμετοχή της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και ήρθε βιαστικά, χωρίς υποδομή, χωρίς σχέδιο και φυσικά χωρίς επένδυση στον άνθρωπο που σηκώνει το “βάρος” της υγείας και ασφάλειας στην εργασία: τον Τεχνικό Ασφαλείας.
Ο Τεχνικός Ασφαλείας στην Ελλάδα δεν έχει πίσω του ενιαία επιστημονική βάση. Δεν υπάρχει Πανεπιστημιακή σχολή ή άλλη αντίστοιχη εκπαιδευτική διαδρομή που να του δίνει συστηματική γνώση, τεχνογνωσία και ουσιαστική επαγγελματική ταυτότητα. Στην πράξη, τον συναντάμε να προέρχεται από διάφορες ειδικότητες: μηχανικούς, χημικούς, περιβαλλοντολόγους. Κάθε ένας βασίζεται στις δικές του γνώσεις και στο δικό του φιλότιμο για να τα βγάλει πέρα στον χώρο εργασίας, χωρίς κοινό πρότυπο ή σαφή κατεύθυνση. Και όμως, έχει καταγραφεί ότι η ζήτηση για επαγγελματίες Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία θα βρίσκεται τα επόμενα χρόνια ανάμεσα στις δέκα επικρατέστερες επαγγελματικές επιλογές παγκοσμίως.
Σε αντίθεση, ο Ιατρός Εργασίας τα τελευταία χρόνια πολύ σωστά αποτελεί αναγνωρισμένη ιατρική ειδικότητα. Η ανάγκη της παρουσίας του σε κάθε χώρο εργασίας είναι σαφής, δεσμευτική, με καθορισμένα προσόντα, συγκεκριμένο πλαίσιο και ενιαίο πρόγραμμα εκπαίδευσης.
Ο Τεχνικός Ασφαλείας σε μια επιχείρηση καλείται να έχει άποψη για τα πάντα. Να λέει «όχι» όταν χρειάζεται, να επιμένει απέναντι σε εργοδοτικές πιέσεις και να αντιστέκεται στο «έτσι το κάναμε πάντα». Και το οξύμωρο είναι ότι ενώ εξαρτάται οικονομικά από την επιχείρηση, οφείλει και να την ελέγχει. Αυτό δεν είναι πρόληψη. Είναι θεσμική αντίφαση.
Όταν μια χώρα απαιτεί από κάθε επιχείρηση που απασχολεί εργαζόμενους, να απασχολεί Τεχνικό Ασφαλείας αλλά δεν φροντίζει να τον εκπαιδεύσει ουσιαστικά, να τον θωρακίσει θεσμικά και να του δώσει ανεξαρτησία, τότε δε μιλάμε για τεχνικό πρόβλημα. Μιλάμε για πολιτική επιλογή.
Η ασφάλεια στην εργασία δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε νόμους και εγκυκλίους. Χρειάζεται βάση. Χρειάζεται εκπαίδευση. Χρειάζεται κουλτούρα. Και αυτή δεν χτίζεται μετά το ατύχημα.
Η πρόληψη δεν μπορεί να είναι θεωρία που θυμόμαστε μόνο εκ των υστέρων. Χρειάζεται να ζει στον χώρο εργασίας κάθε μέρα, με ανθρώπους που ξέρουν τι κάνουν, με δομές που τους στηρίζουν και με ανεξαρτησία. Μέχρι τότε, κάθε ατύχημα θα μας θυμίζει τι θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί…
Τζίκας Γιάννης
Χημικός -Τεχνικός Ασφαλείας
