Ο Κλ. Γρίβας στο άρθρο του «Η εξέλιξη του Κινήματος των Τεμπών»[1] λέει κάτι σκληρό αλλά κρίσιμο: ότι το Κίνημα των Τεμπών, αν μείνει μόνο μνήμη, πένθος και καταγγελία, κινδυνεύει να γίνει «οργανωτής μνημόσυνων»· αν όμως μπει στην πολιτική χωρίς θεσμούς εσωτερικής δημοκρατίας, κινδυνεύει να γίνει άλλο ένα κόμμα αρχηγού. Κεντρική του θέση είναι ότι η Δημοκρατία απαιτεί έξι πράγματα: κλήρωση, εκλεξιμότητα, ανακλητότητα, υπευθυνότητα, λογοδοσία και εναλλαξιμότητα.
Η δική μου ανάγνωση, με βάση την πράγματι φτωχή πολιτική μου σκέψη, είναι η εξής: το κόμμα Καρυστιανού έχει πραγματική δυναμική, γιατί πατά σε ηθικό τραύμα, όχι σε τηλεοπτικό αφήγημα. Τα Τέμπη συμπύκνωσαν την κρίση του κράτους: ατιμωρησία, συγκάλυψη, τεχνική ανικανότητα, θεσμική αλαζονεία, περιφρόνηση του πολίτη. Όμως η ηθική αφετηρία δεν αρκεί. Η τραγωδία γεννά νομιμοποίηση· δεν γεννά αυτομάτως πολιτική πρόταση.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η Καρυστιανού θα μετατρέψει το πένθος σε θεσμική αναγέννηση ή σε προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο. Εκεί βρίσκεται ο κίνδυνος. Αν το νέο σχήμα φτιαχτεί γύρω από το πρόσωπό της, με λίγους συμβούλους, ασαφείς ιδέες και συναισθηματική φόρτιση, τότε θα επιβεβαιώσει ακριβώς τον «σιδερένιο νόμο της ολιγαρχίας» που επικαλείται ο Γρίβας: κάθε κίνημα που δεν θεσμοθετεί έγκαιρα τον έλεγχο της ηγεσίας του, καταλήγει να κυβερνάται από μικρή, ανεξέλεγκτη ομάδα.
Οι μέχρι τώρα δηλώσεις της έχουν δύο όψεις. Θετικά: αρνείται τον παλιό άξονα Δεξιάς–Αριστεράς και μιλά για κοινωνική διαβούλευση και δημοψηφίσματα, άρα διαισθάνεται ότι το πρόβλημα είναι βαθύτερο από την εναλλαγή κομμάτων. Αρνητικά: η ασάφεια γύρω από αμβλώσεις, μεταναστευτικό και ιδεολογική ταυτότητα άνοιξε μέτωπα που δεν συνδέονται οργανικά με τον αρχικό πυρήνα: Δικαιοσύνη, λογοδοσία, κάθαρση, συμμετοχή του πολίτη.
Η δυναμική υπάρχει. Δημοσκοπικά, μετρήσεις στις αρχές του 2026 έδειχναν αξιοσημείωτο ενδιαφέρον, από περίπου 22,8% πιθανότητα ψήφου σε μία μέτρηση μέχρι 33% σε άλλη. Αλλά η δυναμική αυτή είναι ακόμη ρευστή. Μπορεί να γίνει ποτάμι· μπορεί και να εξατμιστεί.
Η πρότασή μου προς την Μαρία Καρυστιανού, έστω την ύστατη ώρα, θα ήταν μία:
Να μην ανακοινώσει απλώς κόμμα. Να ανακοινώσει καταστατική επανάσταση.
Δηλαδή:
- Θητείες (γι’ αυτήν ως πρόεδρος και για τους βουλευτές της) δύο κοινοβουλευτικών περιόδων το πολύ. Κανείς ισόβιος επαγγελματίας πολιτικός.
- Ανακλητότητα βουλευτών από τα μέλη/πολίτες της περιφέρειας. Όχι λευκή επιταγή τετραετίας.
- Υποχρεωτική δημοσιοποίηση οικονομικών, δωρεών, μισθών, συνεργατών. Από την πρώτη ημέρα.
- Εσωτερικά δημοψηφίσματα για τα μεγάλα ζητήματα. Όχι αρχηγικές αποφάσεις πίσω από κλειστές πόρτες.
- Κλήρωση πολιτών σε συμβουλευτικά σώματα του κόμματος. Ο πολίτης όχι χειροκροτητής, αλλά συνδιαμορφωτής.
- Δέσμευση ότι οι κρατικές επιδοτήσεις δεν θα γίνουν κομματικό λάφυρο. Να πει προκαταβολικά πού θα πηγαίνουν.
- Να παραιτηθεί από κάθε ηθικό μονοπώλιο πάνω στα Τέμπη. Τα Τέμπη δεν ανήκουν σε πρόσωπο. Ανήκουν στους νεκρούς, στις οικογένειες και στον λαό.
Αυτά είναι εφικτά χωρίς να έχει το κόμμα κυβερνητική εξουσία.
Η μεγάλη αρχή: «Να εφαρμόσεις πρώτα στο κόμμα σου αυτό που υπόσχεσαι να εφαρμόσεις στη χώρα.» Αν δεν υπάρχει εσωτερική δημοκρατία, η επίκληση της δημοκρατίας προς την κοινωνία παραμένει σύνθημα. Αν η Μ. Καρυστιανού θέλει να πείσει ότι δεν ιδρύει ένα ακόμη κόμμα, πρέπει να χτίσει από την πρώτη μέρα ένα κόμμα όπου ούτε η ίδια δεν θα είναι ανεξέλεγκτη.
Το τελικό μου συμπέρασμα: το κόμμα Καρυστιανού μπορεί να γίνει φορέας δημοκρατικής αναγέννησης μόνο αν αυτοπεριοριστεί θεσμικά από την πρώτη στιγμή. Αν δεν το κάνει, θα γίνει αυτό που φοβάστε: ένα ακόμη κοινοβουλευτικό άλλοθι, μια «δημοκρατική» βιτρίνα μέσα σε ένα σύστημα που ξέρει να αφομοιώνει ακόμη και τον πόνο.
Το κρίσιμο είναι αυτό: Αν το κόμμα Καρυστιανού δεν βάλει αλυσίδες πρώτα στον εαυτό του, δεν θα σπάσει τις αλυσίδες του παλαιοκομματισμού. Θα τις φορέσει με ηθικό φωτοστέφανο.
