Το Βοτονόσι, ένα ιστορικό «φυλάκιο»
To Βοτονόσι ή Βουτονόσι, είναι ένα από τα χωριά της παλιάς διαδρομής από τα Γιάννενα προς το Μέτσοβο.
Ο Οικονόμου στα «Οικωνύμια» (2002) θεωρεί ότι η προέλευση του ονόματος θα πρέπει να αναζητηθεί στο σλαβικό budnos, που συναντιέται ως ρίζα του επιθέτου bydno, «ξύπνιο» ή και bytka, η σκοπιά. Αντίστοιχη προέλευση βρίσκει και στη Βοδίβιστα (την Αμπελιά).
ο Βοτονόσι μοιάζει όντως με ένα «φυλάκιο» στον ορεινό δρόμο.
Στο «Λαχανόκαστρο» βρίσκεται μια ακρόπολη κλασικής περιόδου, ενώ στην περιοχή έχουν βρεθεί και επιτύμβιες στήλες, κοντά στην ακρόπολη, χάλκινα αγγεία κ.α.
Στα τέλη του 19ου αιώνα κατασκευάστηκε και η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος.
Το 1912, στις αρχές Νοεμβρίου, στην περιοχή δόθηκε μια από τις πιο σκληρές μάχες της εποχής, όταν ο Αριστείδης Κριάρης, ένας κρητικός εθελοντής και το στρατιωτικό σώμα του, συγκρούστηκαν στα Τρία Χάνια με τον τουρκικό στρατό. Η μάχη κράτησε καθηλωμένες τις τουρκικές δυνάμεις που θα επιχειρούσαν να ανακαταλάβουν το Μέτσοβο και τελικά, τις απέκρουσε.
Στο χωριό υπογράφθηκε, 29 χρόνια αργότερα, η συνθηκολόγηση του ελληνικού στρατού και η παράδοση στη Βέρμαχτ.
Στις 20 Απριλίου 1941, ημέρα του Πάσχα και αφού οι ναζιστικές δυνάμεις βομβάρδιζαν τα Γιάννενα, ο στρατηγός Τσολάκογλου υπέγραψε τη συνθηκολόγηση του ελληνικού στρατού, αμφισβητώντας τον διοικητή της στρατιάς Ηπείρου Γιάννη Πιτσίκα. Εκ μέρους των Γερμανών, υπέγραψε ο υποστράτηγος Σεπ Ντίτριχ, πρώην σοφέρ και σωματοφύλακας του Χίτλερ.
Ο Εμμανουήλ Τσουδερός που ανέλαβε την πρωθυπουργία στις 21/4 (ο Κορυζής είχε αυτοκτονήσει στις 18 του ίδιου μήνα), έστειλε την εξής διαταγή: ««Πληροφορούμαι ότι ο υποστράτηγος Τσολάκογλου ανέλαβε την πρωτοβουλίαν να διαπραγματευθή ανακωχήν. Δέον να εννοηθή παρ’ ενός εκάστου ότι τα ύψιστα της χώρας μας συμφέροντα απαγορεύουν τούτο.Απευθύνομαι προς τον πατριωτισμόν πάντων. Ο στρατός δέον ν’ αγωνιστθή μέχρι των τελευταίων ορίων των δυνάμεών του. Αντικαταστήσατε τον Τσολάκογλου πάραυτα».
