Δεν μας έφτανε που δυσκολευόμαστε να κοιμηθούμε. Τώρα προστίθεται και κάτι ακόμη: η ντροπή για τον ύπνο.
Αν πέφτετε νωρίς στο κρεβάτι, θεωρείστε «βαρετοί». Αν ξυπνάτε αργά, είστε «τεμπέληδες». Αν κοιμάστε το μεσημέρι, «ανεύθυνοι». Κι αν δεν κοιμηθήκατε αρκετά; Πάλι φταίτε.
Όπως εξηγούν ειδικοί στη Wall Street Journal έχει έρθει στο προσκήνιο ένα ψυχοφθόρο φαινόμενο, το “sleep shame”. Πρόκειται για τις άμεσες ή έμμεσες επικρίσεις που δεχόμαστε – από τους άλλους αλλά και από τον εαυτό μας – για το πώς και πότε ξεκουραζόμαστε.
Μια κοινωνία που δοξάζει την αϋπνία
Ζούμε σε μια κουλτούρα που εξυμνεί την παραγωγικότητα. Από μικροί ακούμε ότι «όποιος ξυπνά νωρίς πιάνει την καλή». Ο ύπνος αντιμετωπίζεται συχνά ως πολυτέλεια ή και ένδειξη αδυναμίας.
Η ψυχολόγος Wendy Troxel επισημαίνει στη WSJ ότι «ντρεπόμαστε αν εκφράζουμε την ανάγκη μας για ύπνο και ντρεπόμαστε αν δεν κοιμόμαστε αρκετά. Όμως ο ύπνος δεν είναι διαγώνισμα που πρέπει να περάσεις».
Το πρόβλημα επιτείνουν και οι συσκευές παρακολούθησης ύπνου. Το δαχτυλίδι ή το ρολόι που μετρά «χρέος ύπνου» μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε αποτυχημένοι. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτή την εμμονή με τον τέλειο ύπνο «ορθοϋπνία» (orthosomnia).
Ο καθηγητής ψυχολογίας Zlatan Krizan υπενθυμίζει ότι ο ύπνος διαφέρει φυσιολογικά από μέρα σε μέρα. «Χάνουμε τη μεγάλη εικόνα», λέει.
Δεν υπάρχει μία σωστή ώρα για όλους
Κάποιοι είναι «πρωινοί τύποι», άλλοι «νυχτοπούλια». Οι λεγόμενοι χρονοτύποι είναι σε μεγάλο βαθμό βιολογικά καθορισμένοι.
Το να πιέζετε τον εαυτό σας να κοιμηθεί σε ώρα που δεν του ταιριάζει μπορεί να επιδεινώσει την ποιότητα του ύπνου.
Ο ψυχίατρος Alex Dimitriu μιλώντας στη WSJ παρομοιάζει την πίεση για ύπνο με εκείνο το παιχνίδι που σφίγγει όσο περισσότερο τραβάς τα δάχτυλα: «Όσο περισσότερο προσπαθείς να το επιβάλεις, τόσο χειρότερα γίνεται. Το κόλπο είναι να χαλαρώσεις».
Τι μπορείτε να κάνετε
Αποδεχθείτε τις ανάγκες σας
Ο ύπνος δεν είναι αδυναμία· είναι στρατηγική απόδοσης. Δεν περιμένουμε από πιλότους ή χειρουργούς να λειτουργούν άυπνοι. Γιατί να το απαιτούμε από εμάς;
Δείτε τα δεδομένα μακροπρόθεσμα
Μην κρίνετε την ποιότητα του ύπνου σας από μία μόνο νύχτα. Οι τάσεις μετρούν περισσότερο από τις μεμονωμένες καταγραφές.
Σεβαστείτε τον χρονοτύπο του συντρόφου σας
Έρευνες δείχνουν ότι τα ζευγάρια με διαφορετικά ωράρια ύπνου συγκρούονται συχνότερα. Η λύση δεν είναι να αλλάξει ο ένας τον άλλον, αλλά να βρουν κοινές ρουτίνες πριν τον ύπνο.
Αντισταθείτε στην κριτική
Ο ψυχολόγος Joshua Tal προτείνει ένα απλό μάντρα: «Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικές ανάγκες ύπνου – κι αυτές είναι οι δικές μου».
Η μεγαλύτερη παγίδα της «ντροπής για τον ύπνο» είναι ότι μας αγχώνει – και το άγχος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της ξεκούρασης.
Ο ύπνος δεν είναι τεστ χαρακτήρα ούτε μέτρο αξίας. Είναι βιολογική ανάγκη. Και, τελικά, κανείς δεν θα φροντίσει την υγεία και την ευεξία σας περισσότερο από εσάς.
