Δεν βλέπει κανείς συχνά ένα ακροατήριο ιατρικού συνεδρίου να σηκώνεται όρθιο και να χειροκροτεί. Όμως το περασμένο σαββατοκύριακο, μια αίθουσα γεμάτη ογκολόγους ξέσπασε σε παρατεταμένο χειροκρότημα όταν παρουσιάστηκε διαφάνεια που έδειχνε ότι το daraxonrasib της Revolution Medicines διπλασίασε τον χρόνο επιβίωσης ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος.
Η αντίδραση αυτή αντανακλά τη βαθιά ανάγκη για πρόοδο σε μία από τις πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμες μορφές καρκίνου. Και το daraxonrasib φαίνεται να προσφέρει κάτι περισσότερο από μια απλή βελτίωση: μοιάζει να σηματοδοτεί μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο αντιμετώπισης της νόσου.
«Αλλάζει εντελώς την αντίληψή μας για το τι μπορούμε να πετύχουμε σε αυτή την ασθένεια και πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τους ασθενείς», δήλωσε ο Brian Wolpin του Dana-Farber Cancer Institute, επικεφαλής της κλινικής δοκιμής. «Πρόκειται πραγματικά για μια αλλαγή εποχής στον τρόπο διαχείρισης του καρκίνου του παγκρέατος».
Η στιγμή αυτή είχε προαναγγελθεί από τον Απρίλιο, όταν η Revolution Medicines ανακοίνωσε ότι σε κλινική μελέτη προχωρημένου σταδίου οι ασθενείς που έλαβαν το φάρμακο έζησαν κατά μέσο όρο 13,2 μήνες, έναντι 6,7 μηνών για όσους έλαβαν χημειοθεραπεία. Αν και οι ειδικοί ενθουσιάστηκαν, περίμεναν περισσότερα δεδομένα για να κατανοήσουν καλύτερα τις δυνατότητες και τα όρια της θεραπείας.
Τα νέα στοιχεία είναι εντυπωσιακά. Το daraxonrasib πέτυχε όλους τους βασικούς στόχους που έχουν σημασία για τους ασθενείς και τους γιατρούς: διπλασίασε τον χρόνο επιβίωσης και καθυστέρησε την εξέλιξη των όγκων για υπερδιπλάσιο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με τη συμβατική χημειοθεραπεία.
Επιπλέον, οι ασθενείς που έλαβαν το φάρμακο διατήρησαν την ποιότητα ζωής τους για περίπου πέντε επιπλέον μήνες. Επειδή πρόκειται για χάπι και όχι για ενδοφλέβια θεραπεία, αποφεύγουν τις συχνές επισκέψεις στο νοσοκομείο και τη σύνδεση με αντλίες έγχυσης. Για μια νόσο που χαρακτηρίζεται από ταχεία και επώδυνη εξέλιξη, αυτά τα οφέλη έχουν τεράστια σημασία.
Οι παρενέργειες, οι οποίες είχαν απασχολήσει ιδιαίτερα τη δημοσιότητα όταν ο πρώην γερουσιαστής της Νεμπράσκα Ben Sasse μίλησε για τη συμμετοχή του στη μελέτη, φαίνεται επίσης να είναι διαχειρίσιμες.
Οι περισσότεροι ασθενείς εμφάνισαν εξάνθημα, αν και μόνο το 15% παρουσίασε σοβαρή μορφή. Πάνω από τους μισούς ανέφεραν ναυτία ή επώδυνες βλάβες στο στόμα και τον λαιμό. Παρ’ όλα αυτά, ελάχιστοι διέκοψαν τη θεραπεία, γεγονός που, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποδεικνύει πόσο σημαντικό θεωρούν οι ίδιοι οι ασθενείς το όφελος που προσφέρει.
«Δεν θέλω να υποτιμήσω τη σημασία του εξανθήματος – είναι ένα πραγματικό πρόβλημα», σημειώνει η Eileen O’Reilly από το Memorial Sloan Kettering Cancer Center. «Ωστόσο, οι ασθενείς ψηφίζουν με τα πόδια τους», προσθέτει, εξηγώντας ότι οι περισσότεροι είναι εξαιρετικά απρόθυμοι να σταματήσουν τη θεραπεία.
Ένα κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: λειτουργεί το daraxonrasib εξίσου αποτελεσματικά σε όλους τους γενετικούς τύπους της νόσου;
Περίπου το 90% των περιπτώσεων καρκίνου του παγκρέατος σχετίζονται με μεταλλάξεις στην πρωτεΐνη KRAS. Σε αντίθεση με άλλες θεραπείες που στοχεύουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις, το daraxonrasib μπλοκάρει ολόκληρη την οικογένεια των πρωτεϊνών RAS. Οι ογκολόγοι θέλουν να διαπιστώσουν αν αυτή η ευρεία δράση μεταφράζεται και σε ευρεία αποτελεσματικότητα.
Ο Manuel Hidalgo, διευθυντής του Κέντρου Γαστρεντερικών Καρκίνων της Ιατρικής Σχολής Grossman του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, επισημαίνει ότι η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα έχει πρακτικές συνέπειες για την κλινική χρήση του φαρμάκου.
Όπως λέει, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το daraxonrasib, εφόσον εγκριθεί, θα αποτελέσει το σημαντικότερο νέο όπλο κατά του καρκίνου του παγκρέατος. Ωστόσο, αν ορισμένες μεταλλάξεις ανταποκρίνονται λιγότερο αποτελεσματικά, οι γιατροί ίσως προτείνουν σε κάποιους ασθενείς να εξετάσουν πρώτα τη συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές πιο εξειδικευμένων θεραπειών.
Τα αναλυτικά δεδομένα αναμένονται σύντομα. Σύμφωνα με τον Wolpin, η πρώτη αξιολόγηση δεν δείχνει σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους τρεις βασικούς γενετικούς τύπους της νόσου.
Η σημασία της ανακάλυψης είναι τόσο μεγάλη, ώστε οι ειδικοί θεωρούν πως κάθε διαθέσιμη πληροφορία από τη μελέτη πρέπει να αξιοποιηθεί και να δημοσιοποιηθεί το συντομότερο δυνατό.
«Επαναπροσδιορίζει ολόκληρη τη διαδικασία», τονίζει ο Hidalgo. «Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο θα θεραπεύονται οι ασθενείς, τον τρόπο με τον οποίο θα αναπτύσσονται τα νέα φάρμακα και πιστεύω ότι σε πέντε χρόνια τα αποτελέσματα που θα έχουν προκύψει πάνω σε αυτή τη βάση θα είναι πραγματικά εντυπωσιακά».
Η παρούσα μελέτη αφορά ασθενείς των οποίων η νόσος συνέχισε να εξελίσσεται παρά τη χημειοθεραπεία. Ωστόσο, οι γιατροί εκτιμούν ότι το φάρμακο θα μπορούσε να αλλάξει την κλινική πρακτική και να χορηγείται ακόμη και σε νεοδιαγνωσμένους ασθενείς.
Παράλληλα, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη έρευνες για τη χρήση του πριν από τη χειρουργική αφαίρεση όγκων, μετά το χειρουργείο, καθώς και σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή άλλες πειραματικές θεραπείες που στοχεύουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις του RAS.
Ο κατάλογος των πιθανών κλινικών δοκιμών είναι τεράστιος. «Δεν θα έλεγα ότι είναι ατελείωτος, αλλά σχεδόν», σχολιάζει η O’Reilly.
Και αυτό είναι ένα ευχάριστο πρόβλημα. Κάθε νέα απάντηση που θα προκύπτει από αυτές τις μελέτες μπορεί να μη συνοδεύεται από όρθια χειροκροτήματα, αλλά θα σημαίνει σταθερή πρόοδο — και ίσως, κάποια μέρα, την οριστική θεραπεία του καρκίνου του παγκρέατος.
Το φάρμακο για τον καρκίνο του παγκρέατος είναι εξαιρετικά αποτελεσματικό | ΣΚΑΪ (skai.gr)
