Τα όνειρα αποτελούν ακολουθίες εικόνων, σκέψεων, συναισθημάτων και αισθήσεων που δημιουργεί ο νους κατά τη διάρκεια του ύπνου
Ερευνητές από το Azienda USL–IRCCS di Reggio Emilia κατέγραψαν τις μαρτυρίες 239 επαγγελματιών παρηγορητικής φροντίδας στην Ιταλία —μεταξύ αυτών εθελοντές ξενώνων, νοσηλευτές και ψυχολόγους— σχετικά με τα όνειρα και τα οράματα στο τέλος της ζωής (ELDVs) που μοιράστηκαν μαζί τους ασθενείς σε τελικό στάδιο.
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Death Studies, δείχνουν ότι συγκεκριμένα θέματα και εικόνες επαναλαμβάνονται στο ύστατο στάδιο της ζωής. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, «τα [ELDVs] έχουν σημαντική σχεσιακή δυναμική. Η συζήτηση γύρω από αυτά επιτρέπει στους ασθενείς να προσεγγίσουν δύσκολα ή ανείπωτα θέματα μέσω συμβολικής έκφρασης, παρακάμπτοντας τα εμπόδια της ορθολογικής γλώσσας, η οποία συχνά προκαλεί αμυντικές αντιδράσεις, όπως η άρνηση».
Τα όνειρα αποτελούν ακολουθίες εικόνων, σκέψεων, συναισθημάτων και αισθήσεων που δημιουργεί ο νους κατά τη διάρκεια του ύπνου. Όλοι οι άνθρωποι ονειρεύονται κάθε βράδυ, ενώ θεωρείται ότι τα όνειρα συμβάλλουν στην επεξεργασία συναισθημάτων, την αποθήκευση μνήμης, την ενίσχυση νευρωνικών συνδέσεων, τη μείωση του στρες και τη δημιουργική σκέψη.
Τα πιο έντονα όνειρα εμφανίζονται συχνότερα στη φάση REM (ταχεία κίνηση οφθαλμών), όταν ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ενεργός.
Κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19, ορισμένοι —ιδίως γυναίκες— ανέφεραν ότι θυμούνταν πιο συχνά τα όνειρά τους, κάτι που αποδόθηκε σε αυξημένο στρες, κατάθλιψη και διαταραχές ύπνου.
Άλλοι βίωσαν οράματα που συνδέονται με τη μετάβαση, όπως έντονο φως, πόρτες ή σκάλες — συμβολικές εικόνες που παραπέμπουν στο πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι εικόνες των ονείρων ενδέχεται να λειτουργούν ως μορφή ψυχολογικής ανακούφισης για τους ανθρώπους που βρίσκονται κοντά στο τέλος της ζωής τους, ενώ τα καθησυχαστικά όνειρα με αγαπημένα πρόσωπα που έχουν χαθεί μπορούν να θεωρηθούν ψυχοπνευματικοί μηχανισμοί διαχείρισης.
«Ένας επαγγελματίας περιέγραψε την περίπτωση ασθενούς που ονειρεύτηκε τον σύζυγό της να της λέει “σε περιμένω”, ερμηνεύοντας το όνειρο ως ένδειξη εσωτερικής γαλήνης και αποδοχής του θανάτου», σημειώνει η ερευνητική ομάδα.
Άλλη ασθενής ανέφερε ένα όνειρο στο οποίο «ανέβαινε ξυπόλυτη προς μια ανοιχτή πόρτα γεμάτη φως», ενώ άλλοι περιέγραψαν ήρεμες εικόνες, όπως ένα «λευκό άλογο που καλπάζει κατά μήκος της ακτής».
Ωστόσο, δεν ήταν όλα τα βιώματα γαλήνια. Ορισμένοι ασθενείς μίλησαν για ιδιαίτερα ανησυχητικά οράματα, όπως ένα τέρας με το πρόσωπο της μητέρας τους που τους τραβούσε προς τα κάτω.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι τέτοιου είδους όνειρα αντανακλούν εσωτερικές συγκρούσεις και φόβο απέναντι στον θάνατο ή την απώλεια της ζωής. «Τα δυσάρεστα οράματα μπορεί να υποδηλώνουν ανεκπλήρωτες κλινικές ή συναισθηματικές ανάγκες», επισημαίνουν οι συγγραφείς της μελέτης.
Παρά τα ευρήματα, οι λόγοι πίσω από αυτά τα οράματα παραμένουν ασαφείς και, σύμφωνα με τους ερευνητές, απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση.
Σε αντίθεση με προηγούμενες έρευνες που επικεντρώνονταν στις εμπειρίες ανθρώπων που επέζησαν από οριακές καταστάσεις ζωής και θανάτου, η συγκεκριμένη μελέτη είναι η πρώτη που εξετάζει συστηματικά τα όνειρα ασθενών σε τελικό στάδιο.
«Παρά τη συχνότητά τους και τη σημασία τους για τις ανθρώπινες σχέσεις, τα ELDVs εξακολουθούν να στερούνται σαφούς πολιτισμικής και κλινικής κατανόησης», δήλωσε η επικεφαλής της έρευνας, Elisa Rabitti. «Οι ασθενείς συχνά διστάζουν να τα αποκαλύψουν, φοβούμενοι την κοροϊδία ή την κριτική, ή μήπως θεωρηθούν συγκεχυμένοι, και τείνουν να υποβαθμίζουν τη σημασία τους ακόμη και όταν τα μοιράζονται».
Παρόλα αυτά, τα οράματα αυτά εμφανίζουν ομοιότητες με εκείνα που περιγράφουν άνθρωποι που έχουν βιώσει εμπειρίες κοντά στον θάνατο (NDEs), όπου συχνά αναφέρονται εικόνες όπως τούνελ, έντονο φως, σκάλες, αγαπημένα πρόσωπα, αλλά και πιο αφηρημένα, κοσμικά ή γεωμετρικά μοτίβα.
