- Οι ΗΠΑ θα εκδώσουν άμεσα εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν στο Ιράν να εξάγει αργό πετρέλαιο και πετροχημικά προϊόντα κατά τη διάρκεια των 60 ημερών διαπραγμάτευσης, ενισχύοντας τα ιρανικά έσοδα κατά δισεκατομμύρια δολάρια.
- Η Ουάσιγκτον δεσμεύεται για μελλοντική αποδέσμευση των ιρανικών κεφαλαίων, διαψεύδοντας όμως τους ισχυρισμούς της Τεχεράνης για άμεση πρόσβαση. Η όποια ελάφρυνση κυρώσεων θα συνδέεται με συγκεκριμένα βήματα συμμόρφωσης από το Ιράν.
- Προβλέπεται η δημιουργία ενός «Ταμείου Ευημερίας» ύψους 300 δισ. δολαρίων για την ιρανική οικονομία. Θα λειτουργεί ως ιδιωτικό επενδυτικό όχημα και θα ενεργοποιηθεί μόνο εφόσον επιτευχθεί τελική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα.
- Το επενδυτικό ταμείο αντικατέστησε το αρχικό αίτημα της Τεχεράνης για πολεμικές αποζημιώσεις 400 δισ. δολαρίων. Η πρόσβαση του Ιράν στα κεφάλαια εξαρτάται από την οριστική εγκατάλειψη του πυρηνικού στρατιωτικού του προγράμματος.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ένα από τα βασικά σημεία της συμφωνίας αφορά στην άμεση και ελεύθερη πώληση ιρανικού πετρελαίου και καυσίμων, με την άρση των σχετικών αμερικανικών κυρώσεων να τίθεται σε εφαρμογή αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης.
Αξιωματούχοι που επικαλείται η εφημερίδα αναφέρουν ότι η απόφαση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πακέτο οικονομικών κινήτρων προς την Τεχεράνη, με στόχο την αποκλιμάκωση των εντάσεων, τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ιράν: Πρώτες εξαγωγές πετρελαίου μετά από δύο μήνες αποκλεισμού
Ήδη, σύμφωνα με στοιχεία της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης United Against Nuclear Iran και δεδομένα παρακολούθησης πλοίων, τα πρώτα σημάδια εφαρμογής της συμφωνίας έχουν γίνει ορατά. Το ιρανικό δεξαμενόπλοιο «Diona», φορτωμένο με αργό πετρέλαιο, αναχώρησε από το λιμάνι του Τσαμπάχαρ και διέσχισε τον Κόλπο του Ομάν, πραγματοποιώντας την πρώτη τέτοια διέλευση από την έναρξη του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού τον Απρίλιο. Λίγο αργότερα ακολούθησε και το υπερδεξαμενόπλοιο «Hero II», ενισχύοντας τις εκτιμήσεις ότι οι περιορισμοί στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου χαλαρώνουν ήδη στην πράξη.
Το προσχέδιο του μνημονίου που εξέτασε η Wall Street Journal προβλέπει όχι μόνο την επανεκκίνηση των πωλήσεων πετρελαίου, αλλά και ένα πλαίσιο μελλοντικών διαπραγματεύσεων για ευρύτερη άρση κυρώσεων, σταδιακή αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και χρηματοδοτικά προγράμματα πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι η διάρκεια και η έκταση των παραχωρήσεων θα εξαρτηθούν από τη συμπεριφορά του Ιράν, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα Στενά του Ορμούζ και τις δεσμεύσεις του για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Οι πληροφορίες αυτές συμπίπτουν με αποκαλύψεις των Bloomberg, Axios και Reuters, σύμφωνα με τις οποίες η συμφωνία που βρίσκεται υπό διαμόρφωση περιλαμβάνει το μεγαλύτερο οικονομικό πακέτο προς την Τεχεράνη εδώ και δεκαετίες.
Bloomberg: Αυτά είναι τα τεράστια οικονομικά «δώρα» στο Ιράν από τη συμφωνία
Σύμφωνα με το Bloomberg, το τελικό προσχέδιο του μνημονίου κατανόησης προβλέπει την άμεση επανέναρξη των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, τη σταδιακή πρόσβαση της χώρας σε παγωμένα κεφάλαια και τη δημιουργία ενός αναπτυξιακού μηχανισμού χρηματοδότησης ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων.
Η συμφωνία συνδέεται με την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και την ανάληψη νέων δεσμεύσεων από το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Οι δύο πλευρές σχεδιάζουν να υπογράψουν το μνημόνιο στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία, ανοίγοντας έναν κύκλο διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών που θα κρίνει εάν μπορεί να επιτευχθεί μια οριστική συμφωνία.
Τι θα κερδίσει άμεσα το Ιράν
Το πιο άμεσο όφελος για την Τεχεράνη αφορά τις εξαγωγές πετρελαίου.
Σύμφωνα με το Bloomberg, αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει ειδικές εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων τους.
Το Axios αποκαλύπτει ότι οι εξαιρέσεις αυτές θα ισχύουν κατά τη διάρκεια του 60ήμερου διαπραγματευτικού παραθύρου και θα επιτρέψουν στο Ιράν να διαθέτει πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές όσο συνεχίζονται οι συνομιλίες. Παράλληλα, θα αρθεί ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός, γεγονός που μπορεί να αποφέρει στην ιρανική οικονομία δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετα έσοδα.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι τα οικονομικά οφέλη δεν αποτελούν «δώρο», αλλά μέρος ενός μηχανισμού «ανταμοιβής βάσει επιδόσεων». Όπως δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios, το Ιράν θα έχει πρόσβαση στα οφέλη μόνο εφόσον τηρεί τις δεσμεύσεις του, μεταξύ των οποίων η μη απόκτηση πυρηνικού όπλου, η εξουδετέρωση του εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού και η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Η διαμάχη για τα παγωμένα κεφάλαια
Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία αφορά τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό.
Σύμφωνα με το Bloomberg, το προσχέδιο αναφέρει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να καταστήσουν τα κεφάλαια αυτά πλήρως διαθέσιμα στο μέλλον, χωρίς όμως να προσδιορίζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Το Axios σημειώνει ότι ιρανικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν πως η Τεχεράνη θα αποκτήσει άμεση πρόσβαση στα κεφάλαια με την υπογραφή της συμφωνίας. Η αμερικανική πλευρά διαψεύδει κατηγορηματικά αυτούς τους ισχυρισμούς.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ενδέχεται να υπάρξουν περιορισμένες κινήσεις καλής θέλησης ή στοχευμένες ελαφρύνσεις κυρώσεων ως αντάλλαγμα για συγκεκριμένα βήματα συμμόρφωσης από το Ιράν, ωστόσο δεν υφίσταται σχέδιο μαζικής αποδέσμευσης κεφαλαίων από την πρώτη ημέρα.
Παράλληλα, διαψεύδονται πληροφορίες περί μυστικών συμφωνιών με χώρες του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Κατάρ, για άμεση απελευθέρωση ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους.
Το «Ταμείο Ευημερίας» των 300 δισ. δολαρίων
Το πιο εντυπωσιακό αλλά και πολιτικά ευαίσθητο στοιχείο της συμφωνίας είναι το επενδυτικό ταμείο των 300 δισ. δολαρίων.
Το Bloomberg ήταν το πρώτο που αποκάλυψε την πρόβλεψη για χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων στο πλαίσιο της οικονομικής αποκατάστασης του Ιράν.
Το Axios προσθέτει ότι το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός «Prosperity Fund» (Ταμείου Ευημερίας), το οποίο θα ενεργοποιηθεί μόνο εφόσον επιτευχθεί τελική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το αμερικανικό μέσο, η ιδέα προήλθε από το Κατάρ και συζητείται εδώ και εβδομάδες ανάμεσα σε Αμερικανούς, Ιρανούς και περιφερειακούς παράγοντες.
Ακόμη περισσότερες λεπτομέρειες δίνει το Reuters. Σύμφωνα με πηγή που έχει άμεση γνώση των διαπραγματεύσεων, το ταμείο δεν θα αποτελεί πρόγραμμα κρατικής χρηματοδότησης ούτε πολεμικών αποζημιώσεων. Θα λειτουργεί ως ιδιωτικό επενδυτικό όχημα, στο οποίο θα συμμετέχουν επιχειρηματικά και επενδυτικά κεφάλαια από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις χώρες του Κόλπου, την Ασία, τη Νότια Αμερική και την Αφρική.
Μάλιστα, σύμφωνα με το Reuters, περισσότερο από το 50% των κεφαλαίων έχει ήδη εξασφαλιστεί σε προκαταρκτικό επίπεδο, γεγονός που δείχνει ότι η πρωτοβουλία έχει προχωρήσει σημαντικά περισσότερο από ό,τι αρχικά εκτιμάτο.
Από τις πολεμικές αποζημιώσεις στο επενδυτικό σχέδιο
Το Reuters αποκαλύπτει επίσης ότι η αρχική θέση της Τεχεράνης ήταν πολύ πιο φιλόδοξη.
Σύμφωνα με ανώτερη ιρανική πηγή, το Ιράν είχε ζητήσει περίπου 400 δισ. δολάρια ως αποζημίωση για τις ζημιές που προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η Ουάσιγκτον απέρριψε το αίτημα, οδηγώντας τελικά στη διαμόρφωση της ιδέας ενός μεγάλου επενδυτικού ταμείου που θα λειτουργεί με ιδιωτικά κεφάλαια και όχι με αμερικανικούς δημόσιους πόρους.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς έχει υπογραμμίσει ότι κανένα ποσό δεν θα προέλθει από τους Αμερικανούς φορολογούμενους, ενώ η πρόσβαση του Ιράν στο πακέτο των 300 δισ. δολαρίων θα εξαρτηθεί από τη μόνιμη εγκατάλειψη του πυρηνικού στρατιωτικού προγράμματος, την παράδοση ή εξουδετέρωση του εμπλουτισμένου ουρανίου και την αποδοχή αυστηρών διεθνών επιθεωρήσεων.
Πού θα κατευθυνθούν οι επενδύσεις
Κατά το Reuters, το επενδυτικό σχέδιο στοχεύει στην ανοικοδόμηση κρίσιμων τομέων της ιρανικής οικονομίας που έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές από τον πόλεμο αλλά και από δεκαετίες κυρώσεων.
Μεταξύ των έργων που εξετάζονται περιλαμβάνονται ενεργειακές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια, αεροδρόμια, δίκτυα μεταφορών, κέντρα logistics και βιομηχανικές μονάδες.
Οι επενδυτές βλέπουν σημαντικές προοπτικές σε μια χώρα με πληθυσμό άνω των 90 εκατομμυρίων κατοίκων, τα δεύτερα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου παγκοσμίως και τα τέταρτα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου.
Παράλληλα, το Ιράν διαθέτει σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης στους τομείς των πετροχημικών, των ορυχείων, του τουρισμού και της γεωργίας, οι οποίες παρέμειναν αναξιοποίητες εξαιτίας των διεθνών κυρώσεων.
Οι πολιτικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ
Η συμφωνία προκαλεί ήδη έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.Όπως επισημαίνει το Axios, επικριτές του Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζουν ότι ακολουθεί τελικά παρόμοια στρατηγική με εκείνη που είχε καταγγείλει όταν αποχώρησε από τη συμφωνία του 2015 επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.
Οι επικριτές θεωρούν ότι η νέα προσέγγιση προβλέπει και πάλι οικονομικά ανταλλάγματα με αντάλλαγμα πυρηνικούς περιορισμούς, ενώ ενδέχεται να προχωρά ακόμη περισσότερο μέσω της δημιουργίας του τεράστιου επενδυτικού ταμείου.
Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι οι επικρίσεις βασίζονται σε παραπληροφόρηση και ότι πρόκειται για μια συμφωνία αυστηρά συνδεδεμένη με την ιρανική συμμόρφωση.
Οι αγορές προεξοφλούν επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου
Οι εξελίξεις έχουν ήδη επηρεάσει τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Σύμφωνα με το Bloomberg, οι τιμές του Brent υποχώρησαν περίπου 15% μέσα σε τέσσερις συνεδριάσεις μετά τις δηλώσεις Τραμπ ότι η συμφωνία βρίσκεται πολύ κοντά στην ολοκλήρωσή της.
Οι επενδυτές εκτιμούν ότι η επαναφορά της πλήρους ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η πιθανή επιστροφή μεγάλων ποσοτήτων ιρανικού πετρελαίου στην αγορά θα ενισχύσουν αισθητά την παγκόσμια προσφορά αργού.
Εφόσον η συμφωνία υπογραφεί και οδηγήσει σε οριστική διευθέτηση των εκκρεμοτήτων μέσα στους επόμενους δύο μήνες, η παγκόσμια αγορά ενέργειας ενδέχεται να βρεθεί μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές και ενεργειακές ανατροπές των τελευταίων ετών.
