Μέτρα που θα λειτουργούν ως «σφουγγάρι» για την κοίτη του Ληθαίου και τη λεκάνη απορροής του Πηνειού, συζήτησαν οι τεχνικοί – μηχανικοί της 2ης Τεχνικής Συνάντησης του έργου «Spongeworks» στα Τρίκαλα, στον Μύλο Ματσόπουλου, την Παρασκευή 22 Μαΐου 2026. Το συγκεκριμένο Εργαστήριο Γεωσχεδιασμού είχε τον τίτλο «Συν-διαμορφώνουμε τις Στρατηγικές Σπόγγου για τη Λεκάνη Απορροής του Πηνειού: Σχεδιάζουμε το όραμα» και υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου που στα ελληνικά μεταφράζεται ως «έργα σπόγγου».
Στα Τρίκαλα
Το Spongeworks είναι έργο στο οποίο η e-trikala ΑΕ και ο Δήμος Τρικκαίων μετέχουν από το 2024, με τη συνεργασία της Global Water Partnership-Mediterranean και πλήθους φορέων σε 3 περιοχές της Ευρώπης (Ληθαίος – Πηνειός, Γαλλία και διασυνοριακά στη Γερμανία/Ολλανδία). Η περιοχή των Τρικάλων συμμετέχει μετά και τις πλημμύρες του 2023 από τον Daniel, στοχεύοντας στη βελτίωση εδαφικών και υδατικών πόρων του Ληθαίου ποταμού. Το συγκεκριμένο έργο «Horizon Europe SpongeWorks» ύψους 15 εκατομμυρίων ευρώ, από τα οποία τα 5 εκατομμύρια επενδύονται στην Ελλάδα. Ο ακριβής τίτλος του έργου είναι «SpongeWorks: Συνδημιουργία και Ανάπτυξη Τοπίων Σπόγγου Με Τη Χρήση Μέτρων Φυσικής Συγκράτησης Νερού και Βιώσιμης Διαχείρισης» (2024-2028), χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα Horizon Europe της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Γεωσχεδιασμός
Στη συνάντηση των Τρικάλων συζητήθηκαν οράματα, τεχνικές, πρακτικές και σχέδια, αναφορικά με το πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένα όραμα συνολικά για τη λεκάνη απορροής του Πηνειού, μέσα από εργαλεία χωρικού σχεδιασμού. Στόχος, το να καταστεί ολόκληρη η περιοχή ανθεκτική στις πλημμύρες και την ξηρασία, βασισμένη στη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων και στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας.
Εργαστήρια
Η δεύτερη αυτή συνάντηση στα Τρίκαλα αφορούσε τη χρήση χαρτών ως εργαλείων υποστήριξης αποφάσεων, για να συνδυαστεί η τοπική με την επιστημονική γνώση, μέσα από αλληλεπικαλυπτόμενους χάρτες και απλούς δείκτες.
Ετσι, δημιουργήθηκαν δύο «οράματα» για τη λεκάνη απορροής του Πηνειού:
– Αποκατάσταση της σύνδεσης μεταξύ των ορεινών οικοσυστημάτων και της Θεσσαλικής πεδιάδας, οικοδομώντας ένα ανθεκτικό και κλιματικά προσαρμοσμένο τοπίο για τη φύση και τις τοπικές κοινωνίες, σε αρμονία με τους πολίτες της λεκάνης του Πηνειού
– Ενίσχυση της ανθεκτικότητας της λεκάνης απορροής του Πηνειού και των φυσικών της πόρων μέσω πολυεπίπεδων στρατηγικών σπόγγου, με έμφαση στο τοπίο και την τοπική παράδοση.
Ουσιαστικά, μέσω των χαρτών συζητήθηκαν και απεικονίστηκαν στην πράξη, τρόποι με τους οποίους θα υπάρχουν μέτρα «σπόγγου» για τα ποτάμια.
Εξάλλου στη συνάντηση πήραν μέρος μηχανικοί, γεωλόγοι, γεωτεχνικοί και, γενικότερα, ειδικότητες επιστημόνων σχετιζόμενες με τον σχεδιασμό, μελέτη, λήψη παρόμοιων μέτρων. Για παράδειγμα, μετείχαν εκπρόσωποι και στελέχη υπηρεσιών, όπως Πανεπιστήμιο Λειψίας, Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδας, Περιφέρεια Θεσσαλίας, ΕΛΓΑ, ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΔΕΥΑ Λάρισας, ΔΕΥΑ Τρικάλων, Δήμος Τρικκαίων, e-trikala, ΘΕΣΓΗ, Δ/νση Υδάτων Θεσσαλίας, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Δήμος Αγιάς, ΔΑΟΚ Λάρισας, Δ/νσης Υδροοικονομίας ΠΕ Λάρισας, Δ/νση Περιβάλλοντος ΠΕ Καρδίτσας, WWF Greece, Piraeus Bank, ΟΔΥΘ, ΤΟΕΒ Ταυρωπού, Αγροτικός Συνεταιρισμός Μελιβοίας, Δ/νση Αγροτικής οικονομίας ΠΕ Τρικάλων, PASECO, ENVECO, Πράσινο Ταμείο, ΥΠΕΘΕ, Δ/νση Τεχνικών Εργων ΠΕ Λάρισας.
Τι είναι τα μέτρα «σπόγγου»
Τα «μέτρα σπόγγου» που θα εφαρμοστούν, περιλαμβάνουν διάφορες γεωργικές και ευρύτερες πρακτικές διαχείρισης, όπως η δημιουργία φυτο-φραχτών, ζωνών ρυθμιστικών λωρίδων και λιμνοδεξαμενών, η αποκατάσταση ποταμών και τυρφώνων, καθώς και η αποκατάσταση δασών και λιβαδιών.
Στα Τρίκαλα ήδη επελέγη ως πρώτος χώρος εφαρμογής τους ο Αγιαμονιώτης ποταμός, στο ύψος της παραλίας «Ζάχαρη».
Οι εταίροι στη Θεσσαλία
Οι 28 εταίροι του SpongeWorks στην Ευρώπη περιλαμβάνουν βασικούς τοπικούς ενδιαφερόμενους όπως γεωργικούς και περιβαλλοντικούς φορείς και κορυφαία ευρωπαϊκά ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια σε συναφείς τομείς. Καίρια τομή του έργου είναι η εφαρμογή λύσεων από φορείς και ιδιώτες της τοπικής κοινωνίας υπό την επιστημονική και τεχνική καθοδήγηση επιστημονικών ομάδων.
Η εφαρμογή στη λεκάνη του Πηνειού συντονίζεται από την επιστημονική ομάδα του Ινστιτούτου Εδαφοϋδατικών Πόρων του ΕΛΓΟ Δήμητρα στην οποία μετέχει ομάδα του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών του ίδιου οργανισμού, με την συνεργασία του WWF Ελλάς ενώ οι Έλληνες εταίροι υλοποίησης είναι:
– Αγροτικός Συνεταιρισμός Παραγωγής Εμπορίας Μεταποίησης Φρούτων και Κάστανων Μελιβοίας «Αθάνατοι»
– Δήμος Αγιάς
– Αναπτυξιακή Εταιρεία Δήμου Τρικκαίων e-trikala ΑΕ
– Τοπικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων Ταυρωπού Καρδίτσας
– Global Water Partnership-Mediterranean
– Paseco Sp Ltd
Σημαντικό ρόλο στήριξης του εγχειρήματος μέσω της ενεργού τους συμμετοχής έχουν και οι εταίροι γνώσης:
– Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γενική Διεύθυνση Υδάτων
– Αποκεντρωμένη Διοίκηση Θεσσαλίας-Στερεάς Ελλάδας, Διεύθυνση Υδάτων
– Περιφέρεια Θεσσαλίας.
