Πολλοί το έχουν παρατηρήσει σε έναν γονέα, έναν παππού ή έναν μεγαλύτερο μέντορα: κάποια στιγμή σταματούν να νοιάζονται για πράγματα που παλαιότερα τους απορροφούσαν.
Τα επαγγελματικά παιχνίδια, οι κοινωνικές συγκρίσεις, η ανάγκη για επιβεβαίωση. Από έξω, αυτό μπορεί να μοιάζει με παραίτηση. Η ψυχολογία, όμως, δίνει μια διαφορετική ερμηνεία.
Η μετατόπιση των κινήτρων
Η ψυχολόγος του Stanford Laura Carstensen, μέσα από τη Θεωρία Κοινωνικο-συναισθηματικής Επιλεκτικότητας, υποστηρίζει ότι, καθώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον χρόνο τους ως πιο περιορισμένο, αναδιοργανώνουν τις προτεραιότητές τους.
Στη νεότητα, όταν ο χρόνος φαντάζει άπλετος, κυριαρχούν στόχοι που σχετίζονται με τη γνώση, την εξέλιξη και τα μελλοντικά οφέλη. Μεγαλώνοντας, το βάρος μετατοπίζεται στο συναισθηματικό νόημα και στην ποιότητα της καθημερινής εμπειρίας.
Αυτό που μοιάζει με «αδιαφορία» είναι στην πραγματικότητα αυστηρή ιεράρχηση: οι μεγαλύτεροι γίνονται πιο επιλεκτικοί στο πού επενδύουν χρόνο και ενέργεια.
Το «φαινόμενο της θετικότητας»
Ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα στην έρευνα για τη γήρανση είναι το λεγόμενο «φαινόμενο της θετικότητας» – οι μεγαλύτεροι ενήλικες τείνουν να δίνουν περισσότερη προσοχή στις θετικές πληροφορίες και λιγότερη στις αρνητικές σε σύγκριση με τους νεότερους. Θυμούνται το καλό πιο έντονα και αφήνουν το κακό πιο εύκολα.
Για χρόνια, οι ερευνητές υπέθεταν ότι αυτό οφειλόταν απλώς σε γνωστική έκπτωση – ότι οι μεγαλύτεροι δεν μπορούσαν να επεξεργαστούν το αρνητικό το ίδιο καλά. Όμως, η ομάδα της Carstensen έδειξε το αντίθετο. Πρόκειται για μια ενεργητική διαδικασία με σαφείς στόχους. Οι μεγαλύτεροι επιλέγουν να κατευθύνουν τους γνωστικούς τους πόρους προς θετικές πληροφορίες, επειδή έχουν μετατοπίσει τις προτεραιότητές τους προς τη συναισθηματική ευεξία.
Δεν νοιάζονται λιγότερο· νοιάζονται πιο επιλεκτικά.
Μικρότερος κύκλος, βαθύτερες σχέσεις
Μια από τις πιο παρεξηγημένες πτυχές της γήρανσης είναι η τάση των κοινωνικών κύκλων να μικραίνουν. Συχνά θεωρούμε ότι αυτό σημαίνει απομόνωση ή μοναξιά.
Ωστόσο, η έρευνα της Carstensen δείχνει κάτι διαφορετικό. Καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν, περιορίζουν συνειδητά τα κοινωνικά τους δίκτυα – όχι επειδή χάνουν την ικανότητα να κάνουν φίλους, αλλά επειδή τους γίνεται εξαιρετικά σαφές ποιες σχέσεις αξίζουν επένδυση.
Όταν τους δίνεται η επιλογή μεταξύ χρόνου με έναν συναρπαστικό άγνωστο ή με έναν στενό φίλο, οι νεότεροι ενήλικες τείνουν να επιλέγουν τον άγνωστο. Οι μεγαλύτεροι επιλέγουν συντριπτικά τον στενό φίλο. Έχουν σταματήσει να κυνηγούν το απρόσμενο και επενδύουν σε κοινωνικές βεβαιότητες.
Όταν σταματάς να «παίζεις ρόλους» και αρχίζεις να ζεις
Σκεφτείτε πόση ενέργεια ξοδεύουν οι νεότεροι στη διαχείριση εντυπώσεων – επιμελούμενοι την εμφάνισή τους, διαμορφώνοντας την παρουσία τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ανησυχώντας για το τι σκέφτονται οι συνάδελφοι, βασανιζόμενοι για το πώς τους βλέπουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις.
Οι μεγαλύτεροι ενήλικες τείνουν να μειώνουν δραστικά τέτοιου είδους συμπεριφορές, κάτι που συχνά ερμηνεύεται ως «παραίτηση από τον εαυτό τους».
Ψυχολογικά, όμως, αντιπροσωπεύει κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον: την εγκατάλειψη μιας διαρκούς παράστασης που εξαρχής δεν ήταν βιώσιμη.
Το πώς βλέπεις τα γηρατειά επηρεάζει τη μακροζωία σου
Η πρωτοποριακή έρευνα της ψυχολόγου του Yale Becca Levy έδειξε ότι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε τις αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία έχει τεράστιες συνέπειες για την υγεία και τη μακροζωία.
Στην εμβληματική της μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Personality and Social Psychology, τα άτομα με πιο θετικές αυτοαντιλήψεις για τη γήρανση έζησαν κατά μέσο όρο 7,5 χρόνια περισσότερο από εκείνα με αρνητικές αντιλήψεις – ακόμη και αφού ελέγχθηκαν παράγοντες όπως η υγεία, το φύλο και η κοινωνικοοικονομική κατάσταση.
Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό αριθμό. Και υποδηλώνει ότι το να αναγνωρίζουμε στα γηρατειά «απάθεια» ή «παρακμή» δεν είναι απλώς ανακριβές – είναι δυνητικά επιβλαβές.
Το έργο της Levy δείχνει ότι όσοι εσωτερικεύουν αρνητικά στερεότυπα για τη γήρανση –ότι οι μεγαλύτεροι είναι λιγότερο ικανοί, λιγότερο δραστήριοι, λιγότερο πολύτιμοι– τείνουν να έχουν χειρότερη σωματική και ψυχική έκβαση από εκείνους που βλέπουν τη γήρανση ως περίοδο ανάπτυξης και ωρίμανσης.
