Για μεγάλο διάστημα, το φαινόμενο απλωνόταν χωρίς σαφή όρια και χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής αποτύπωσης. Ένα περίπτερο στη γωνία, ένα μίνι μάρκετ ανοιχτό ως αργά, ένα μπαρ που «δεν κοιτάει τόσο αυστηρά» τις ηλικίες. Η πρόσβαση ανηλίκων σε καπνικά προϊόντα, συσκευές άτμισης και αλκοόλ δεν διαμορφωνόταν μέσα από μία ενιαία αγορά, αλλά μέσα από χιλιάδες μικρές, καθημερινές συναλλαγές που άφηναν ελάχιστα ίχνη. Η απαγόρευση υπήρχε, όμως η εφαρμογή της παρέμενε… επιλεκτική.
Σήμερα, αυτή η αθέατη πραγματικότητα αρχίζει να αποκτά σαφές περίγραμμα, μέσα από ένα έργο που βρίσκεται σε λειτουργία και εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς. Στον πυρήνα του βρίσκεται η ψηφιακή υποδομή που έχει αναπτύξει το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, αξιοποιώντας συγκεκριμένες εφαρμογές μέσω των οποίων υλοποιείται στην πράξη ο έλεγχος της αγοράς και της νυχτερινής δραστηριότητας. Οι πλατφόρμες alto.gov.gr και events.gov.gr αποτελούν τα βασικά εργαλεία ενός συστήματος που για πρώτη φορά καταγράφουν, διασταυρώνουν και ελέγχουν, σε πραγματικό χρόνο κινήσεις που μέχρι πρόσφατα παρέμεναν αποσπασματικά ορατές.
Πάνω από 88.600 καταχωρίσεις σημείων πώλησης -από κάβες και μπαρ μέχρι μίνι μάρκετ και περίπτερα- έχουν ήδη ενταχθεί στο ψηφιακό μητρώο του alto.gov.gr, ενώ οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν ξεπερνούν τις 79.000 (σ.σ. μια επιχείρηση μπορεί να έχει περισσότερα του ενός καταστήματα). Η κλίμακα της συμμετοχής, σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, αποτυπώνει τον ρυθμό με τον οποίο προχωρά το εγχείρημα, μετατρέποντας μια διάχυτη αγορά σε ένα ενιαίο, χαρτογραφημένο πεδίο.
Η λειτουργία είναι συγκεκριμένη και άμεση. Μέσω του alto.gov.gr, κάθε επιχείρηση που διαθέτει καπνικά προϊόντα, αλκοόλ ή προϊόντα άτμισης οφείλει να εγγραφεί, να δηλώσει τα στοιχεία της και να αποδείξει ότι πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας εκδίδεται έγγραφο με QR code, το οποίο καθιστά εφικτό τον άμεσο έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές.
Η αγορά αποκτά όρια
Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που υλοποιείται με επιτάχυνση, με σαφή στόχο την προστασία των ανηλίκων. Η υποχρεωτική χρήση της πλατφόρμας σημαίνει ότι η δραστηριότητα στην αγορά αυτών των προϊόντων περνά μέσα από ένα ενιαίο ψηφιακό φίλτρο. Όποιος δεν είναι καταγεγραμμένος στο σύστημα, δεν μπορεί να πουλήσει. Και σε περίπτωση παράβασης, η δραστηριότητα μπορεί να ανακληθεί.
Η ένταξη και των προϊόντων άτμισης στο ίδιο μητρώο με τα παραδοσιακά καπνικά και το αλκοόλ αποτυπώνει μια πραγματικότητα που έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια. Νέες μορφές κατανάλωσης, με αυξημένη απήχηση σε νεότερες ηλικίες, ενσωματώνονται πλέον σε ένα ενιαίο πλαίσιο ελέγχου. Έτσι, η αγορά αποκτά σαφή όρια εκεί όπου μέχρι πρόσφατα υπήρχαν ασάφειες.
Η αλλαγή δεν είναι μόνο θεσμική, αλλά και λειτουργική. Οι έλεγχοι γίνονται πιο στοχευμένα, η εικόνα της αγοράς πιο καθαρή και η δυνατότητα παράκαμψης των κανόνων πιο περιορισμένη. Η προστασία των ανηλίκων παύει να εξαρτάται από αποσπασματικές παρεμβάσεις και αποκτά σταθερή, μετρήσιμη βάση, μέσα από εργαλεία που λειτουργούν καθημερινά.
Νυχτερινή διασκέδαση «υπό επιτήρηση»
Στο ίδιο ψηφιακό περιβάλλον εντάσσεται και η διαχείριση της παρουσίας ανηλίκων σε χώρους νυχτερινής διασκέδασης. Μέσω της πλατφόρμας events.gov.gr, κάθε ιδιωτική εκδήλωση με συμμετοχή ανηλίκων καταγράφεται, δηλώνεται και παρακολουθείται. Η διαδικασία είναι συγκεκριμένη: ο χώρος δηλώνει την εκδήλωση, ο διοργανωτής την αποδέχεται και το σύστημα παράγει ένα ψηφιακό ιδιωτικό συμφωνητικό με QR code και χρονοσήμανση.
Μέσα σε μόλις ενάμιση μήνα λειτουργίας, έχουν ήδη καταγραφεί 149 εκδηλώσεις, ενώ περισσότερες από 180 επιχειρήσεις έχουν εισέλθει στην πλατφόρμα. Η ταχύτητα με την οποία συγκεντρώνονται τα δεδομένα δείχνει ότι το σύστημα δεν λειτουργεί πιλοτικά, αλλά επεκτείνεται ενεργά. Η γεωγραφική διασπορά –από τα Ιωάννινα και τη Γλυφάδα μέχρι το Ηράκλειο και τη Θεσσαλονίκη– αποτυπώνει ένα φαινόμενο που διατρέχει όλη τη χώρα.
Η ψηφιακή καταγραφή μεταβάλλει και τους όρους ευθύνης. Οι διοργανωτές και οι επιχειρήσεις λειτουργούν πλέον εντός ενός πλαισίου όπου κάθε εκδήλωση αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα και μπορεί να ελεγχθεί άμεσα. Οι εξαιρέσεις γίνονται συγκεκριμένες, περιορισμένες και πλήρως τεκμηριωμένες.
Γενικές οδηγίες
–Για την εγγραφή στην πλατφόρμα alto.gov.gr που απευθύνεται σε επιχειρήσεις πώλησης καπνικών προϊόντων απαιτείται:
* Αριθμός Φορολογικού Μητρώου (Α.Φ.Μ.), Ατομικής Επιχείρησης ή Νομικού προσώπου
* Εν ισχύ άδεια πώλησης των προϊόντων, όπου απαιτείται
* Κωδικός Αριθμός Δραστηριότητας (Κ.Α.Δ.) σχετικό με την πώληση προϊόντων
* Πλήρωση προϋποθέσεων της σχετικής νομοθεσίας περί προστασίας ανηλίκων
Στο Μητρώο εγγράφονται υποχρεωτικά τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που πωλούν και διαθέτουν προϊόντα καπνού, αλκοόλ και λοιπά μη καπνικά προϊόντα. Φυσικά και νομικά πρόσωπα που δεν έχουν εγγραφεί στο Μητρώο απαγορεύεται να πωλούν και να διαθέτουν τα ανωτέρω προϊόντα.
–Για την εγγραφή στην πλατφόρμα events.gov.gr για την αναγγελία ιδιωτικών εκδηλώσεων
Η καταχώριση γίνεται από τον νόμιμο εκπρόσωπο του χώρου στον οποίο θα διενεργηθεί η εκδήλωση, με παράλληλη αποδοχή από τον διοργανωτή (πελάτη του χώρου της εκδήλωσης) και την υπογραφή κατάλληλου ιδιωτικού συμφωνητικού. Κατά την υποβολή της δήλωσης, γίνεται χρονοσήμανση της δήλωσης από το gov.gr. Με την καταχώριση μιας εκδήλωσης δημιουργείται Ιδιωτικό Συμφωνητικό με συνυπογράφοντες τον πελάτη και τον χρήστη του μητρώου στη θυρίδα εγγράφων του gov.gr και η εκδήλωση πρέπει να επιβεβαιώνεται από τον πελάτη. Αν ο πελάτης έχει καταχωρίσει τα στοιχεία του στο ΕΜΕπ, ειδοποιείται μέσω μηνύματος για τη δημιουργία του προς υπογραφή ιδιωτικού συμφωνητικού στη θυρίδα του. Οι χρήστες μπορούν να κατεβάσουν το έγγραφο gov.gr μέσα από την εφαρμογή και υποχρεούνται να το έχουν διαθέσιμο σε τυχόν έλεγχο.
Να σημειωθεί ότι η μετάβαση σε μια νέα -θεσμική- κανονικότητα, με τη χρήση ψηφιακών μέσων, έρχεται μόλις 1,5 μήνα μετά τη συνέντευξη Τύπου στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, που είχαν παραχωρήσει οι υπουργοί Υγείας ‘Αδωνις Γεωργιάδης, Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης και ο τότε υφυπουργός Υγείας Δημήτρης Βαρτζόπουλος, παρουσιάζοντας τον «Οδικό Χάρτη και το Επιχειρησιακό Σχέδιο για την Καθολική Εφαρμογή της Απαγόρευσης Πώλησης Καπνικών Προϊόντων και Αλκοόλ σε Ανήλικους».
