Στη φονική έκρηξη της μπισκοτοβιομηχανίας «Βιολάντα» στα Τρίκαλα, υπήρξαν άνθρωποι που δεν βρέθηκαν στο επίκεντρο της δημοσιότητας, αλλά στάθηκαν αθόρυβα δίπλα σε όσους βίωσαν την απώλεια.
Από τις πρώτες ώρες της τραγωδίας, οι ψυχολόγοι του Γενικού Νοσοκομείου Τρικάλων βρέθηκαν στο πλευρό των οικογενειών των θυμάτων, των εργαζομένων, των διασωστών και των τραυματιών της μπισκοτοβιομηχανίας Βιολάντα, προσφέροντας στήριξη, εκεί όπου τα λόγια συχνά δεν επαρκούν.
Δώδεκα ημέρες μετά το μοιραίο ξημέρωμα της Δευτέρας 26 Ιανουαρίου, η ψυχολόγος M.Sc. του Γενικού Νοσοκομείου Τρικάλων, Γεωργία Γκοβίνα, η οποία παρακολουθεί συγγενείς θυμάτων αλλά και εργαζόμενους της βιομηχανίας «Βιολάντα», μιλά στο iatropedia.gr για το ψυχικό αποτύπωμα της τραγωδίας και τη δύσκολη διαδρομή του «μετά».
H ψυχολόγος Γεωργία Γκοβίνα
Πώς επηρέασε αυτή η ξαφνική τραγωδία τόσο το προσωπικό όσο και στελέχη της διοίκησης της μπισκοτοβιομηχανίας Βιολάντα;
Γ.Γκ: Ένα τέτοιο τραγικό γεγονός διαταράσσει βίαια το αίσθημα ασφάλειας στον χώρο εργασίας. Οι εργαζόμενοι βιώνουν φόβο, θλίψη και έντονη αβεβαιότητα για το παρόν και το μέλλον, ενώ παράλληλα καλούνται να διαχειριστούν την απώλεια συναδέλφων και τη μνήμη ενός τραυματικού συμβάντος μέσα στον ίδιο τους τον επαγγελματικό χώρο.
Η διοίκηση, από την πλευρά της, καλείται να κινηθεί σε αχαρτογράφητα νερά, αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα την ευθύνη της ψυχολογικής στήριξης των εργαζομένων και της αποκατάστασης ενός κλίματος εμπιστοσύνης και ασφάλειας. Σε αυτές τις συνθήκες είναι συχνές αντιδράσεις όπως άγχος, δυσκολία συγκέντρωσης και συναισθηματική υπερένταση. Η ψυχολογική υποστήριξη είναι καθοριστική, ώστε το τραυματικό βίωμα να μην παγιωθεί και οι άνθρωποι να μπορέσουν σταδιακά να επανασυνδεθούν με τον χώρο εργασίας του
Τι είδους υποστήριξη παρέχει το νοσοκομείο σε οικογένειες και κοινότητα μετά από ένα τόσο τραγικό γεγονός;
Γ.Γκ: Σε τέτοιες κρίσεις εφαρμόζουμε άμεση ψυχολογική παρέμβαση με στόχο τη σταθεροποίηση του σοκ και του φόβου. Παρέχουμε συναισθηματική και κοινωνική στήριξη στους εργαζόμενους και τις οικογένειές τους, εξηγώντας ότι αντιδράσεις όπως άγχος, λύπη, αϋπνία ή θυμός είναι απολύτως φυσιολογικές.
Στη συνέχεια, ακολουθεί συστηματική ψυχολογική παρακολούθηση και, όπου χρειάζεται, εφαρμόζονται εξειδικευμένες τεχνικές για τη διαχείριση τραύματος και πένθους. Παράλληλα, ενισχύουμε την ψυχική ανθεκτικότητα και την προετοιμασία για μελλοντικά επείγοντα γεγονότα, με στόχο την αποκατάσταση της αίσθησης ασφάλειας και ισορροπίας.
Υπήρχαν στιγμές που σας συγκίνησαν βαθιά κατά την προσπάθεια υποστήριξης των θυμάτων και των συγγενών τους;
Γ.Γκ: Ναι, πολλές. Υπήρξαν στιγμές όπου συγγενείς μοιράζονταν αναμνήσεις των αγαπημένων τους και κατέρρεαν συναισθηματικά μπροστά μου.
Μια στιγμή που με συγκλόνισε ήταν όταν μια συγγενής ενός από τα θύματα με αγκάλιασε και μου είπε με δάκρυα και τρόμο στη φωνή: “είσαι σαν κόρη μου τώρα”. Εκεί αντιλαμβάνεσαι πως η ψυχολογική βοήθεια δεν είναι απλώς επιστημονική γνώση, αλλά ανθρώπινη παρουσία και ουσιαστική συμπαράσταση. Σε αυτές τις στιγμές εφαρμόζουμε άμεσα ψυχολογική πρώτη βοήθεια και συνεχίζουμε τη στήριξη στη διαχείριση του πένθους και του σοκ.
Όταν περάσει ο θόρυβος και μείνουν μόνοι τους οι άνθρωποι με το πένθος τους, τι είναι αυτό που τους πονά περισσότερο;
Γ.Γκ: Αυτό που πονά περισσότερο είναι η αίσθηση ότι ο κόσμος συνεχίζει ενώ η δική τους ζωή έχει παγώσει. Εκεί εμφανίζεται η μοναξιά του πένθους. Δεν πρόκειται μόνο για την απώλεια του αγαπημένου προσώπου, αλλά και για την απώλεια της προηγούμενης ζωής, της ταυτότητας και της καθημερινότητας όπως την ήξεραν. Κάθε άνθρωπος βιώνει το πένθος διαφορετικά· η ένταση και ο τρόπος που εμφανίζονται τα συναισθήματα εξαρτώνται από την προσωπικότητα, την ηλικία και προηγούμενες εμπειρίες ή ψυχικές καταστάσεις.
Πολλοί βιώνουν ενοχές επειδή συνεχίζουν να ζουν, θυμό επειδή η απώλεια ήταν άδικη, ή φόβο ότι αν “προχωρήσουν”, προδίδουν τη μνήμη του ανθρώπου που χάθηκε. Το πιο δύσκολο σημείο έρχεται όταν η κοινωνία θεωρεί ότι “πέρασε ο καιρός”. Τότε ο άνθρωπος που πενθεί συνειδητοποιεί ότι δεν καλείται να ξεπεράσει την απώλεια, αλλά να μάθει να ζει μαζί της. Το πένθος δεν τελειώνει· μετασχηματίζεται, και αυτός ο μετασχηματισμός χρειάζεται χρόνο και σταθερή ψυχολογική στήριξη.
Πότε ένα άτομο που πενθεί πρέπει να απευθυνθεί οπωσδήποτε σε ειδικό; Ποια σημάδια δεν πρέπει να αγνοηθούν;
Γ.Γκ: Το πένθος από μόνο του δεν είναι ασθένεια· είναι μια φυσιολογική, όσο και επώδυνη, διαδικασία. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η στήριξη από ειδικό είναι απαραίτητη και δεν πρέπει να καθυστερεί.
Σημάδια που δεν πρέπει να αγνοηθούν είναι η παρατεταμένη αδυναμία λειτουργικότητας στην καθημερινότητα, η έντονη απομόνωση, η αίσθηση κενού ή ματαιότητας που δεν υποχωρεί με τον χρόνο, οι σοβαρές διαταραχές ύπνου ή διατροφής, καθώς και τα έντονα ξεσπάσματα θυμού ή ενοχής. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι σκέψεις ότι η ζωή δεν έχει νόημα ή ότι ο άνθρωπος θα ήθελε “να φύγει μαζί με τον αγαπημένο του”.
Όταν το πένθος παραμένει αμετάβλητο και καθηλωτικό μήνες μετά την απώλεια, τότε η επαγγελματική βοήθεια είναι πράξη φροντίδας, όχι αδυναμίας. Η ψυχολογική στήριξη δεν αφαιρεί τον πόνο, αλλά βοηθά τον άνθρωπο να τον αντέξει και να συνεχίσει τη ζωή του χωρίς να χαθεί μέσα σε αυτόν.
Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε σε όσους βιώνουν φόβο ή θλίψη μετά από τέτοια τραγικά γεγονότα;
Γ.Γκ: Η πραγματική ψυχική προσπάθεια ξεκινά όταν οι πρώτες ώρες της τραγωδίας τελειώσουν. Η πιο σκληρή φάση έρχεται όταν οι κάμερες φεύγουν και οι άνθρωποι μένουν μόνοι με τα συναισθήματά τους. Το πένθος δεν έχει χρονοδιάγραμμα και η λύπη δεν ζητά άδεια για να εμφανιστεί.
Είναι φυσιολογικό να νιώθετε φόβο, θλίψη, θυμό ή αδυναμία. Το σημαντικό είναι να μην τα αντιμετωπίζετε μόνοι. Μιλήστε με κάποιον που εμπιστεύεστε, ζητήστε στήριξη, αφήστε τον εαυτό σας να νιώσει. Με τον χρόνο, με φροντίδα και με ανθρώπους στο πλευρό σας, η ψυχή βρίσκει ξανά τη δύναμή της. Αφήστε τον πόνο να σας ενώσει με τους άλλους και όχι να σας απομονώσει.
Μην ξεχνάτε: το πένθος δεν είναι αδυναμία. Είναι ένδειξη αγάπης, μνήμης και δύναμης. Το να νιώθουμε, να θυμόμαστε και να συνεχίζουμε είναι η μεγαλύτερη μορφή θάρρους.
ΠΗΓΗ: Γιάννα Σουλάκη (iatropedia.gr)
