Το θαυματουργό σκόρδο Πλατυκάμπου δεν μπορείς να το βρεις πουθενά ούτε στον ίδιο τον Πλατύκαμπο: Η ιστορία, οι Ιάπωνες και το ΠΟΠ

Ωραία είναι να σου δίνουν ιδέες για θέματα. Να σε σταματάει κάποιος στο δρόμο για κάτι που τον απασχολεί… Εν προκειμένω για το σκόρδο Πλατυκάμπου.

Και συγκεκριμένα γιατί δεν μπορεί να το βρει κανείς για το αγοράσει κάπου στην περιοχή. Ούτε καν στο ίδιο τον Πλατύκαμπο.

Μου κίνησε το ενδιαφέρον. Είναι δυνατόν να μην μπορείς να αγοράσεις σκόρδο Πλατυκάμπου στη Λάρισα σε απόσταση 11 χιλιομέτρων από τον τόπο παραγωγής του; Εδώ το ανακάλυψαν στην μακρινή Ιαπωνία και ήρθαν μάλιστα επί τόπου για να το δοκιμάσουν. Μέχρι και εργοστάσιο σκέφτηκαν να κάνουν εδώ οι Ιάπωνες για να καλύπτει την αγορά της Ευρώπης για την εταιρία Wakunaga, τη μεγαλύτερη εταιρεία παραγωγής συμπληρωμάτων διατροφής από σκόρδο παγκοσμίως… Η εταιρεία, γνωστή για το εκχύλισμα σκόρδου Kyolic Aged Garlic Extract, αναγνώρισε την υψηλή αντιοξειδωτική δράση του συγκεκριμένου σκόρδου, η οποία είναι έως και πέντε φορές μεγαλύτερη από άλλες ποικιλίες. ​

Της Εύης Μποτσαροπούλου

Θα έπρεπε να το επιβεβαιώσω η ίδια για τις ανάγκες του ρεπορτάζ. Να επισκεφτώ διάφορα σούπερ μάρκετ, παντοπωλεία, μανάβικα, delicatessen, λαϊκές αγορές εντός του αστικού ιστού της Λάρισας και σε διάφορα χωριά του δήμου Κιλελέρ. Αγχώθηκα λίγο… Δεν ήταν στο Pre-Christmas πρόγραμμά μου μια τέτοια έρευνα. Τελικά δεν χρειάστηκε. Ένα τηλέφωνο ήταν αρκετό. Μου το επιβεβαίωσε ο Γιάννης Κουτσούκης, πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Πλατυκάμπου. Όντως, η ναυαρχίδα των σκόρδων, το eNtopio © Σκόρδο Πλατυκάμπου δεν διατίθεται πουθενά στη λιανική σε φυσικά σημεία.

Η ιστορία άρχισε να έχει όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον…

Εδώ και μια δεκαετία ασχολούμαστε με το success story του σκόρδου Πλατυκάμπου. Ξεκίνησε με το Εργαστήριο Φυσιολογίας του Τμήματος Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με επικεφαλής τον καθηγητή Δημήτρη Κουρέτα και νυν Περιφερειάρχη Λάρισας, που άρχισε να αναλύει εκχυλίσματα σκόρδων από όλο τον κόσμο, διερευνώντας την αντικαρκινική, αντιμεταλλαξιογόνο και κυτταροπροστατευτική δράση τους για να καταλήξει στο σκόρδο Πλατυκάμπου. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά· χάρη σε έναν συνδυασμό του μικροκλίματος, της σύστασης του εδάφους και της γενετικής ταυτότητας της ποικιλίας, τα σκόρδα από τον Πλατύκαμπο έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες κι άλλες ουσίες, υπεύθυνες για την προστασία των κυττάρων.

Τότε στην πραγματικότητα μάθαμε και οι υπόλοιποι για αυτό το απίθανο σκόρδο.

Τότε επιβεβαιώσανε επιστημονικά και οι καλλιεργητές του αρχέγονου σπόρου αυτό που οι ίδιοι γνώριζαν εμπειρικά· το δικό τους σκόρδο ήταν καλύτερο από τα υπόλοιπά.

Η Wakunaga Pharmaceutical Company, με έδρα την Οσάκα της Ιαπωνίας, ενδιαφέρθηκε προ 5ετίας για το σκόρδο Πλατυκάμπου λόγω των ευεργετικών του ιδιοτήτων και της δυνατότητάς του να χρησιμοποιηθεί σε φαρμακευτικά προϊόντα. Εκπρόσωποι της εταιρείας επισκέφθηκαν τον Πλατύκαμπο για να γνωρίσουν από κοντά τη μέθοδο καλλιέργειας και να συνεργαστούν με τους τοπικούς παραγωγούς. ​

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι μας ενδιαφέρει μόνο η ως άνω συγκεκριμένη ποικιλία και όχι οποιοδήποτε σκόρδο καλλιεργείται στην περιοχή του Πλατυκάμπου, όπου βρίσκεις σκόρδα από διάφορες ποικιλίες, κινέζικα, γαλλικά, ισπανικά και άλλα. Το enTopio σκόρδο Πλατυκάμπου, που προέρχεται από παλιό σπόρο και καλλιεργείται με παραδοσιακές μεθόδους, διεκδικεί αναγνώριση ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ), επιδιώκοντας να διασφαλίσει την ποιότητα και την αυθεντικότητά του. ​

Το σκόρδο Πλατυκάμπου eNtopio…

Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Πλατυκάμπου ιδρύθηκε το 1922 από παραγωγούς ντόπιων προϊόντων της περιοχής. Εδώ και πάνω από εκατό χρόνια ασχολείται ο ντόπιος Αγροτικός Συνεταιρισμός με την καλλιέργειά του σκόρδου, διασώζοντας μια πολύ παλιά ποικιλία που στην αγορά κυκλοφορεί με την ονομασία eNtopio. Διακρίνεται για το αψύ άρωμά της και για μια μορφολογική ιδιαιτερότητα: η μία σκελίδα εξέχει από τις υπόλοιπες· κατά μέσο όρο αποτελείται από 8-10 σκελίδες ανά βολβό.

Σύμφωνα με μελέτες και έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, το μικροκλίμα της περιοχής του Πλατυκάμπου και ιδιαίτερα οι σημαντικές διαφορές θερμοκρασίας μέρας / νύχτας, έχουν ευνοήσει την καλλιέργεια του σκόρδου, εδώ και αιώνες. Η χρήση του αριθμεί τουλάχιστον 5000 χρόνια, ενώ τα οφέλη του, είναι γνωστά στην ιατρική και επιστημονική κοινότητα εδώ και 3000 χρόνια.

Η μοναδικότητα του σκόρδου Πλατυκάμπου αποδίδεται στη ντόπια ποικιλία και στις παραδοσιακές μεθόδους καλλιέργειας που εφαρμόζονται από τους παραγωγούς του Αγροτικού Συνεταιρισμού Πλατυκάμπου. Η αναγνώριση αυτή βασίζεται σε γενετική ανάλυση που διεξήγαγε το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, συγκρίνοντας το σκόρδο Πλατυκάμπου με άλλες ποικιλίες από χώρες όπως η Ισπανία και η Αίγυπτος. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η παραδοσιακή ποικιλία του Πλατυκάμπου διαθέτει σημαντικά υψηλότερη αντιοξειδωτική δράση, καθιστώντας την ιδιαίτερα πολύτιμη για την πρόληψη και θεραπεία ασθενειών όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ, διάφορες μορφές καρκίνου και καρδιακές παθήσεις. ​

«Πολύ σημαντικό ρόλο εκτός από τον σπόρο παίζει ο παραδοσιακός τρόπος καλλιέργειας που εντοπίζεται κυρίως στο τρόπο αποξήρανσής του σκόρδου. Οι παραγωγοί ακολουθούν τη διαδικασία της φυσικής ξήρανσης που διαρκεί περίπου ένα μήνα. Τα σκόρδα μαζεύονται σε μάτσα και τοποθετούνται πάνω σε παλέτες, όπου και αποξηραίνονται φυσικά, με ήπιο τρόπο, χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση και την επιτάχυνση που μπορεί να προσφέρει ένα ξηραντήριο. Αυτό είναι το σημείο της ποιοτικής διαφοράς. Όσο το πράσινο φύλλωμα των σκόρδων ξεραίνεται, στραγγίζει στον ίδιο τον βολβό του σκόρδου μεταφέροντας όλες τις ουσίες που διαθέτει με αποτέλεσμα να μην χάνεται ίχνος από τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του φυτού τα οποία περνούν κατευθείαν στους βολβούς, στις σκελίδες του σκόρδου» εξηγεί ο Γιάννης Κουκούτσης.

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται σήμερα το success story…

Όσον αφορά στη είδηση που θέλει την Ιαπωνική εταιρία Wakunaga να φτιάχνει την πρώτη μονάδα μεταποίησης εδώ στην περιοχή και από εδώ να φεύγει το μεταποιημένο σκόρδο σε όλη την Ευρώπη, ο Γιάννης Κουκούτσης εξηγεί…

«Το να δημιουργηθεί ένα μεταποιητικό εργοστάσιο σκόρδου της Ιαπωνικής εταιρίας στον Πλατύκαμπο που θα προμηθεύει όλη την Ευρώπη, είναι κάτι που απέχει πάρα πολύ χρονικά από την πραγματοποίησή του. Οι Ιάπωνες από το 2020 κάθε χρόνο παίρνουν δείγματα για να πιστοποιήσουν ότι τα ποιοτικά χαρακτηριστικά δεν έτυχαν σε μια συγκεκριμένη σοδειά αλλά υπάρχουν σταθερά λόγω της ποικιλίας, της περιοχής και του τρόπου που καλλιεργείται.

Η Ιαπωνική εταιρία Wakunaga ξεκίνησε με ένα εργοστάσιο και απευθυνθήκε στην αγορά της Ασίας. Όταν θέλησαν να επεκταθούν προς τη δύση στράφηκαν αρχικά στην αγορά της Αμερικής και επικεντρώθηκαν στην περιοχή της Καλιφόρνια, όπου και αγοράσαν εκτάσεις για να καλλιεργούσαν επί τόπου σκόρδο. Σε δεύτερη φάση ασχολήθηκαν με την ευρωπαϊκή αγορά και δημιουργήσαν τις κεντρικές τους εγκαταστάσεις στο Βερολίνο· τότε άρχισαν να διερευνούν χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία, οι οποίες ήδη ασχολούνταν με την καλλιέργεια του σκόρδου για να στήσουν την παραγωγική τους γραμμή. Σημαντική υπήρξε η συμβολή του καθηγητή Σπαντίδο ο οποίος γνώριζε προσωπικά τους κάποιον από την επιστημονική ομάδα της εταιρίας και τον έφερε σε επαφή με τον Δημήτρη Κουρέτα ο οποίος στην πορεία απέδειξε επιστημονικά την ποιότητα και την αξία του σκόρδου Πλατυκάμπου. Χωρίς τον κ. Κουρέτα δεν θα είχε γίνει τίποτα».

Η συνέχεια είναι γνωστή… άρχισαν οι επικοινωνίες, οι συναντήσεις, οι επισκέψεις, οι αναλύσεις και οι διαβουλεύσεις και άρχισε να εξετάζεται η ιδέα δημιουργίας στον Πλατύκαμπο εργοστασίου επεξεργασίας σκόρδου εφόσον θα είχε εξασφαλιστεί η παραγωγική βάση.

«Τα μέλη του Συνεταιρισμού σήμερα είναι 10 και καλλιεργούν συνολικά 200 στρέμματα σκόρδο. Το βασικό πρόβλημα των Ιαπώνων επενδυτών είναι η ποσότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί και σε πόσες εκτάσεις. Προφανώς τα 200 στρέμματα είναι πολύ λίγα για την κλίμακα παραγωγής που τους ενδιαφέρει. Για αυτό και απέχουμε πολύ από τη δημιουργία ενός εργοστασίου. Θα πρέπει να υπάρξουν και άλλοι παραγωγοί για να αυξηθούν οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις και να φτάσουν σε πρώτο στάδιο στο ύψος των 5000 στρεμμάτων για παράδειγμα.

Στην πράξη αυτό είναι πολύ δύσκολο γιατί είναι πολύ υψηλό το κοστολόγιο παραγωγής, το οποίο ανά στρέμμα αγγίζει τα 1500 ευρώ. Για να καλλιεργήσει κάποιος 10 στρέμματα χρειάζεται να επενδύσει 15.000 ευρώ. Πρέπει να υπάρξει στήριξη των παραγωγών μέσω των συνεταιρισμών για να προσελκύσουν νέους παραγωγούς ώστε να μπορέσουν να καλλιεργήσουν μεγαλύτερες εκτάσεις και να γίνουν ανταγωνιστικοί σε μια οικονομία κλίμακος»

Γιατί δεν υπάρχει σκόρδο Πλατυκάμπου στη λιανική…

Όλη η παραγωγή του Συνεταιρισμού Πλατυκάμπου πωλείται χονδρική σε εγχώριους μεγαλέμπορους οι οποίοι δεν ενδιαφέρονται για τη αξία της ποιότητας του σκόρδου Πλατυκάμπου και το αναμειγνύουν με άλλες ποικιλίες.

Μέχρι στιγμής δεν εξάγεται τίποτα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι δυστυχώς το σκόρδο Πλατυκάμπου eNtopio δεν έχει αποκομίσει κάτι από την υπεραξία που έχει δημιουργηθεί όλα αυτά τα χρόνια γύρω από το όνομά του.

«Είναι αλήθεια ότι δεν υπάρχουν σταθερά σημεία πώλησης, ενώ θα έπρεπε. Κατά καιρούς γίνονται προσπάθειες για συνεργασίες με συγκεκριμένους καταστηματάρχες που δεν ευδοκιμούν τόσο εύκολα. Το μοναδικό σημείο πώλησης στη Λάρισα ήταν για κάποια χρόνια στο μανάβικο επί της Παπαναστασίου του Βασίλη Καραλή το οποίο πλέον έχει κλείσει. Παράλληλα, το τελευταίο χρόνο γίνεται να εντατική προσπάθεια για διαδικτυακές αγορές όπου κάποιος μπορεί να αγοράσει σκόρδα online σε ειδική συσκευασία κατά παραγγελία».

Συμφωνεί ότι θα έπρεπε να υπάρχει ένα μικρό πωλητήριο, ενώ ταυτόχρονα εξηγεί ότι «Εκτός από την έλλειψη πόρων και την υποστελέχωση υπάρχει ένα επιπλέον πρόβλημα για να διατεθεί το σκόρδο Πλατυκάμπου στη λιανική· χρειάζονται υποδομές σε αποθήκες και  ψυγεία ώστε να υπάρχουν σταθερές ποσότητες για τις ανάγκες της λιανικής. Όλα τα παραπάνω οδηγούν στο να πωλείται μαζικά η παραγωγή στην χονδρική, καθώς μέχρι στιγμής με τα δεδομένα που υπάρχουν είναι η πιο ασφαλής λύση, ειδικά σε μια καλλιέργεια με τόσο μεγάλο κόστος παραγωγής».

…

ΥΣ. Δεν γίνεται όλο αυτό που συνέβη με το σκόρδο Πλατυκάμπου να παραμείνει ως έχει, στάσιμο. Δεν αρκούν οι αναλύσεις με την Ιαπωνική εταιρεία που συνεχίζονται, οι βραβεύσεις, οι συμμετοχές σε επιστημονικά συνέδρια όπως αυτό του Μονάχου το 2024, στο οποίο οι μοναδικοί παραγωγοί που συμμετείχαν ήταν εκπρόσωποι του Συνεταιρισμού Πλατυκάμπου. Το σκόρδο Πλατυκάμπου πρέπει να εξελιχθεί σε ένα πραγματικό success story…