Ένα από τα πλέον εμβληματικά μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και κορυφαίος ιστορικός σταθμός της Ελλάδας, η ιερή νήσος της Δήλου, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σιωπηλή αλλά αμείλικτη απειλή. Η σταθερή άνοδος των θαλάσσιων υδάτων, σε συνδυασμό με τις μακροχρόνιες γεωλογικές μεταβολές της περιοχής, οδηγεί το νησί σε μια σταδιακή απώλεια εδάφους με την πάροδο των δεκαετιών.
Τα ανησυχητικά αυτά συμπεράσματα προκύπτουν από το ερευνητικό πρόγραμμα «Δίκτυο Παρακολούθησης των Θαλασσίων Παραμέτρων στη Δήλο», τα αποτελέσματα του οποίου παρουσιάστηκαν επίσημα στην Ακαδημία Αθηνών, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον του αρχαιολογικού χώρου.
Η γεωλογική παγίδα και τα σενάρια των επόμενων δεκαετιών
Σύμφωνα με την επιστημονική ανάλυση του Κωνσταντίνου Συνολάκη, καθηγητή Φυσικών Καταστροφών στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, το πρόβλημα τροφοδοτείται από έναν διπλό μηχανισμό. Από τη μία πλευρά, η κλιματική κρίση προκαλεί την παγκόσμια διόγκωση των ωκεανών και των θαλασσών. Από την άλλη, οι ενδογενείς γεωλογικές διεργασίες της περιοχής προκαλούν τοπικές αυξομειώσεις στο ύψος των ακτών, επιτείνοντας το φαινόμενο της καθίζησης.
Οι αριθμητικές προβλέψεις που παρουσιάστηκαν και δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα Καθημερινή περιγράφουν μια δύσκολη προοπτική:
- Έως το έτος 2050: Η στάθμη της θάλασσας γύρω από τη Δήλο υπολογίζεται ότι θα σημειώσει άνοδο κατά 21 εκατοστά βάσει του ήπιου σεναρίου, ενώ μπορεί να αγγίξει τα 28 εκατοστά στο δυσμενέστερο σενάριο.
- Έως το έτος 2100: Η κατάσταση επιδεινώνεται δραματικά, με το αισιόδοξο μοντέλο να προβλέπει αύξηση 48 εκατοστών και το χειρότερο δυνατό σενάριο να κάνει λόγο για άνοδο που θα φτάσει έως και τα 87 εκατοστά.
Ο κ. Συνολάκης ξεκαθάρισε ότι αυτή η πορεία είναι σε μεγάλο βαθμό «μη αναστρέψιμη». Λόγω της τεράστιας θερμοχωρητικότητας των θαλασσών, οι ωκεανοί συνεχίζουν να διογκώνονται από τη θερμότητα που έχουν ήδη εγκλωβίσει, πράγμα που σημαίνει ότι ακόμη και μια άμεση αναχαίτιση του φαινομένου του θερμοκηπίου δεν θα σταματήσει αμέσως την άνοδο των υδάτων.
Η αλλοίωση του αρχαιολογικού τοπίου
Η συστηματική καταγραφή των τελευταίων δύο ετών από το Κλιματικό Παρατηρητήριο –μια σύμπραξη της Ακαδημίας Αθηνών, του Εθνικού Αστεροσκοπείου και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων– αποτυπώνει ήδη τις πρώτες ορατές αλλαγές στη γεωγραφία του νησιού.
Οι βασικότερες επιπτώσεις που αναμένεται να μεταμορφώσουν τη Δήλο τα επόμενα χρόνια περιλαμβάνουν:
- Υποχώρηση της ακτογραμμής: Το θαλάσσιο μέτωπο μπροστά από την αρχαία πόλη μετατοπίζεται σταδιακά προς το εσωτερικό του νησιού.
- Επέκταση υγροτόπων: Ο υδροβιότοπος που βρίσκεται πίσω από την περιοχή του λιμανιού καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερη έκταση.
- Αφανισμός μνημείων: Αρχαίες λιμενικές δομές, που σήμερα είναι ορατές καθώς βρίσκονται μερικώς κάτω από το νερό, πρόκειται να καλυφθούν πλήρως.
- Πλημμυρικά φαινόμενα: Χώροι που σήμερα είναι βατοί για τους χιλιάδες τουρίστες θα αντιμετωπίζουν συχνές, περιοδικές ή ακόμη και μόνιμες πλημμύρες.
Το πλάνο σωτηρίας: Οι λύσεις που εξετάζονται
Προκειμένου να προστατευθεί η ακεραιότητα του ιστορικού χώρου, οι επιστήμονες και οι αρμόδιοι φορείς επεξεργάζονται ήδη μια σειρά από εξειδικευμένες παρεμβάσεις. Στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκονται στοχευμένες μελέτες ακτομηχανικής, καθώς και η κατασκευή τεχνητών υφάλων που θα ανακόπτουν την ορμή των κυμάτων πριν φτάσουν στην ακτή.
Παράλληλα, εξετάζονται πιο φυσικές μέθοδοι, όπως η συστηματική ενίσχυση των υποθαλάσσιων λιβαδιών ποσειδωνίας που λειτουργούν ως φυσικά αναχώματα, χωρίς να αποκλείεται και η έσχατη λύση της ανέγερσης ειδικών προστατευτικών τοιχίων κατά μήκος της ευάλωτης ακτογραμμής του νησιού.
