Σε τροχιά σημαντικών αλλαγών εισέρχεται το πλαίσιο διάσωσης ορειβατών στην Ελλάδα, με στόχο τον περιορισμό των επικίνδυνων επιλογών και τη μετακύλιση πλέον του οικονομικού βάρους σε όσους αναλαμβάνουν αδικαιολόγητο ρίσκο. Ειδικότερα, οι πολίτες που προχωρούν σε παράτολμες και επικίνδυνες ορειβασίες ή αναρριχήσεις και στη συνέχεια ζητούν βοήθεια από την Πυροσβεστική και άλλες υπηρεσίες για τον απεγκλωβισμό τους θα καλούνται πλέον να καλύπτουν οι ίδιοι το ιδιαίτερα υψηλό κόστος των επιχειρήσεων διάσωσης.
Το ποσό αυτό μπορεί να φτάνει σε δεκάδες χιλιάδες ευρώ, καθώς περιλαμβάνει τόσο τις πτήσεις των ελικοπτέρων – οι οποίες υπολογίζονται σε περισσότερα από 1.500 ευρώ ανά ώρα – όσο και τις μετακινήσεις και τη συνδρομή των επίγειων δυνάμεων. Και καταγράφονται εκατοντάδες τέτοιες περιπτώσεις κάθε χρόνο. Η ρύθμιση ακολουθεί τη λογική του ισχύοντος πλαισίου για τους ιδιοκτήτες και χειριστές σκαφών, οι οποίοι όταν αποπλέουν από τα λιμάνια παρά το απαγορευτικό και χρειαστούν διάσωση επιβαρύνονται με το πολυδάπανο κόστος κινητοποίησης του Λιμενικού.
Το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας και Κλιματικής Κρίσης, υπό τον πολιτικό προϊστάμενό του Γιάννη Κεφαλογιάννη, ετοιμάζεται – σύμφωνα με το Βήμα – να προωθήσει, μέσω κοινής υπουργικής απόφασης, τη μετακύλιση του κόστους των επιχειρήσεων σωτηρίας στους ίδιους τους ορειβάτες. Αντίστοιχα μέτρα ισχύουν ήδη σε κράτη όπως η Γερμανία και η Αυστρία, με τα διεθνή πρότυπα να εξετάζονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου.
Σκοπός των προωθούμενων ρυθμίσεων είναι να μειωθούν οι επικίνδυνες και κοστοβόρες επιλογές πολιτών που κινούνται απροετοίμαστοι στα βουνά, χωρίς τον κατάλληλο εξοπλισμό και την αναγκαία εκπαίδευση, συχνά μέσα σε αντίξοες καιρικές συνθήκες, και καταλήγουν να χάνονται. Παράλληλα επιδιώκεται να περιοριστούν οι ανθρώπινες απώλειες από αυτές τις ριψοκίνδυνες εξορμήσεις στη φύση, συχνά χωρίς καμία προετοιμασία.
Εκπρόσωποι ορειβατικών συλλόγων επισημαίνουν ότι τουλάχιστον το 30% όσων επιχειρούν τέτοιες επιπόλαιες αναβάσεις σε ορεινούς όγκους κ.λπ. είναι ερασιτέχνες, χωρίς επαρκή υποδομή και επίγνωση των κινδύνων που μπορεί να αντιμετωπίσουν. Ενδεικτικό της κλιμάκωσης του προβλήματος είναι ότι κατά την πρόσφατη εορταστική περίοδο η Πυροσβεστική διαχειρίστηκε περίπου 50 περιστατικά, κυρίως αποπροσανατολισμού, πτώσεων, εγκλωβισμού σε χιόνια και άλλα συμβάντα, πολλά από τα οποία δεν δημοσιοποιούνται.
Στο πλαίσιο της νέας πολιτικής του υπουργείου αναμένεται και η εμπλοκή ασφαλιστικών εταιρειών, κατά το πρότυπο του εξωτερικού. Οι εταιρείες θα παρέχουν ασφαλιστική κάλυψη σε όσους δραστηριοποιούνται στα ελληνικά βουνά και όχι μόνο και, σε περίπτωση ατυχήματος, θα αναλαμβάνουν το κόστος διάσωσης που διαφορετικά θα επιβάρυνε το Δημόσιο. Η ασφάλιση αυτή θα συνοδεύεται από συγκεκριμένους όρους. Σύμφωνα με τους μελετητές του νέου μέτρου, οι ασφαλισμένοι θα οφείλουν να διαθέτουν κατάλληλο εξοπλισμό και να αποφεύγουν αναβάσεις όταν έχουν εκδοθεί επίσημες προειδοποιήσεις για επικίνδυνες καιρικές συνθήκες. Σε αντίθετη περίπτωση, δεν θα καταβάλλεται αποζημίωση – όπως συμβαίνει και σε τροχαία ατυχήματα που προκαλούνται υπό την επήρεια αλκοόλ. Εκτιμάται ότι το νέο μέτρο θα λειτουργήσει αποτρεπτικά και εκπαιδευτικά, συμβάλλοντας στον περιορισμό των κινδύνων και των άδικων απωλειών ζωής στο όνομα μιας απερίσκεπτης «βόλτας στο βουνό».
Τα στοιχεία των αρμόδιων αρχών και των ομάδων διάσωσης είναι αποκαλυπτικά. Κάθε χρόνο χάνουν τη ζωή τους από τρία έως έξι άτομα κατά τη διάρκεια ορειβασιών ή πεζοποριών σε επικίνδυνα μονοπάτια, ενώ πραγματοποιούνται τουλάχιστον 20 έως 40 επιχειρήσεις εντοπισμού και διάσωσης, πέρα από δεκάδες ακόμη που δεν φτάνουν στη δημοσιότητα. Μόνο στον Ολυμπο, τα τελευταία 75 χρόνια έχουν καταγραφεί 70 θάνατοι. Είναι αξιοσημείωτο ότι περίπου το 90% της ορειβατικής δραστηριότητας – με περισσότερους από 100.000 επισκέπτες ετησίως – συγκεντρώνεται στον Ολυμπο, ενώ ακολουθούν η Πίνδος και άλλοι ορεινοί όγκοι της χώρας.
Η πρόσφατη τραγωδία στα Βαρδούσια με τέσσερις νεκρούς ορειβάτες, αλλά και παλαιότερα πολύνεκρα συμβάντα –στον Ολυμπο τον Δεκέμβριο 1976, στο Μαίναλο τον Φεβρουάριο του 2005, στα Τζουμέρκα τον Ιανουάριο του 2022 και στον Χελμό τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους– με συνολικά 19 νεκρούς ορειβάτες, αποτυπώνουν τον βαρύ «φόρο αίματος» των ορεινών εξορμήσεων. Η Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας-Αναρρίχησης εποπτεύει περισσότερα από 80 σωματεία σε όλη τη χώρα, καλύπτοντας δραστηριότητες όπως αναβάσεις, πεζοπορία και αλπινισμό. Αλλοι 35 σύλλογοι και σωματεία υπάγονται στην Ομοσπονδία Φυσιολατρικών-Ορειβατικών Σωματείων Ελλάδας, ενώ δεκάδες τοπικοί και ανεξάρτητοι φορείς δραστηριοποιούνται προσφέροντας αναρριχήσεις, πεζοπορίες, συντήρηση μονοπατιών και καταφυγίων. Οπως αναφέρει στην εφημερίδα ο πρόεδρος του Ελληνικού Ορειβατικού Συνδέσμου Αθηνών – Συλλόγου Ορειβασίας, Αναρρίχησης, Xιονοδρομίας, Aναβάσεων, Ευάγγελος Μισιακός, η μεταφορά του κόστους διάσωσης και η καθιέρωση ασφάλισης αποτελούν αναγκαία μέτρα για τον περιορισμό των κινδύνων και των επιπόλαιων επιλογών. Ο σύλλογος ασφαλίζει –έναντι ατυχημάτων– ήδη 100 αθλητές που ασχολούνται με την αθλητική αναρρίχηση και το ορειβατικό σκι, καθώς και ακόμα 40 μέλη που ακολουθούν σχετικές εκπαιδεύσεις. Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου 1.000 μέλη δραστηριοποιούνται, έχοντας όμως επαρκή εκπαίδευση και γνώση του πεδίου ανάβασης, για την ποιότητα του χιονιού και τους σχετικούς κινδύνους. Παρά ταύτα, όπως επισημαίνει ο κ. Μισιακός, «πράγματι είναι σημαντικό και διαρκώς αυξανόμενο το ποσοστό εκείνων που λειτουργούν με επικίνδυνο ερασιτεχνικό τρόπο».
Οι χρεώσεις-κυρώσεις του Λιμενικού για αντίστοιχες επιχειρήσεις καθορίζονται με εγκύκλιο του Ιανουαρίου 2020. Χαρακτηριστική είναι περίπτωση στην Κρήτη, όπου ζευγάρι που διασώθηκε σε κακές καιρικές συνθήκες επιβαρύνθηκε με 1.894 ευρώ ανά ώρα για την κινητοποίηση σκάφους της Ακτοφυλακής, 1.230 ευρώ ανά ώρα για πτήσεις ελικοπτέρου τύπου Super Puma και έξι ευρώ ανά ώρα για την απασχόληση κάθε λιμενικού.
Στο εξωτερικό, σε πολλές περιοχές της Ιταλίας, ορειβάτες που παραβιάζουν κανόνες ανάβασης χρεώνονται για τη διάσωσή τους, ακόμα και με υπολογισμό κόστους ανά λεπτό πτήσης ελικοπτέρου. Μάλιστα, βρετανός ορειβάτης κατέβαλε περισσότερα από 14.000 ευρώ μετά από διάσωση στις Αλπεις, καθώς είχε αγνοήσει σχετικές προειδοποιήσεις. Γι’ αυτό πολλοί επιλέγουν τη συμμετοχή σε οργανωμένους συλλόγους που παρέχουν ασφαλιστική κάλυψη διάσωσης έως συγκεκριμένο ποσό που μπορεί να υπερβαίνει τα 25.000 ευρώ.
Στη Γερμανία η συνδρομή σε μη τραυματισμένα άτομα ή σε περιπτώσεις απώλειας προσανατολισμού συνήθως χρεώνεται στους ίδιους τους πολίτες. Ετσι πολλοί είναι μέλη ορειβατικών συλλόγων που επίσης προσφέρουν ασφαλιστική κάλυψη έως και 20.000 ευρώ. Παρόμοιο καθεστώς ισχύει στην Αυστρία και στη Σλοβακία, όπου το σχετικό κόστος μεταφέρεται στους πολίτες και στις ασφαλιστικές εταιρείες. Το ίδιο και στην Ελβετία, όπου επίσης δραστηριοποιείται και η Rega (Swiss Air-Rescue), ιδιωτική μη κερδοσκοπική οργάνωση που αναλαμβάνει μεγάλο μέρος των αποστολών διάσωσης.
Πηγή: Το Βήμα
