Στη μικρή «αετοφωλιά» της Πίνδου, τον Αετό Τρικάλων, η γιορτή της Αγίας Παρασκευής είναι κάτι περισσότερο από ένα καλοκαιρινό πανηγύρι. Είναι η ημέρα που οι χωριανοί επιστρέφουν στον τόπο τους, ανταμώνουν ξανά και ανανεώνουν την υπόσχεση πως θα είναι όλοι εκεί και την επόμενη χρονιά.
Στο επίκεντρο του πανηγυριού βρίσκεται ο παραδοσιακός χορός «Κάγκελα», γνωστός και ως «Καγκελάρι». Ένα έθιμο με επιρροές από την ηπειρώτικη παράδοση των Τζουμέρκων, το οποίο διατηρείται ζωντανό και περνά από γενιά σε γενιά.
Πώς σχηματίζονται τα «Κάγκελα»
Το όνομα του εθίμου προέρχεται από τους ξεχωριστούς σχηματισμούς που δημιουργούν οι χορευτές.
Όταν ακούγεται το τραγούδι «Συ που σέρνεις τον χορό», οι συμμετέχοντες ακολουθούν τις προσταγές των στίχων και αλλάζουν τη φορά του κύκλου, σχηματίζοντας ένα μεγάλο, συνεχόμενο ζιγκ-ζαγκ.
Στη συνέχεια, ο στίχος προστάζει «κάνε σταυροκάγκελο». Τότε ο μπαϊρακτάρης, δηλαδή ο πρωτοχορευτής, περνά κάθετα ανάμεσα από τους προηγούμενους σχηματισμούς και οδηγεί μαζί του ολόκληρη την αλυσίδα των χορευτών.
Αν κάποιος παρακολουθούσε τον χορό από ψηλά, θα έβλεπε να σχηματίζεται ένας μεγάλος σταυρός από τα σώματα των ανθρώπων, οι οποίοι είναι πιασμένοι αγκαζέ ή από τον ώμο του προπορευόμενου. Μια δυνατή εικόνα που συμβολίζει τη συνοχή και την ενότητα της κοινότητας.
Ένας χορός με βαθιές ρίζες
Σύμφωνα με την παράδοση, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας το Καγκελάρι συνέβαλε στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής των ορεινών χωριών και της εθνικής συνείδησης των κατοίκων τους.
Οι στίχοι των τραγουδιών λέγεται πως λειτουργούσαν και ως ένας τρόπος επικοινωνίας, επιτρέποντας στους υπόδουλους Έλληνες να μεταφέρουν μηνύματα και συνθήματα μπροστά στους κατακτητές.
Παράλληλα, το έθιμο είχε και σημαντικό κοινωνικό ρόλο. Το πανηγύρι ήταν μια από τις λίγες ευκαιρίες για να συναντηθούν οι νέοι και οι νέες των χωριών, να γνωριστούν και να ανταλλάξουν ματιές και υποσχέσεις. Γι’ αυτό και συχνά το Καγκελάρι συνδέθηκε με το λεγόμενο «νυφοπάζαρο» της εποχής.
Διαφορετικό σε κάθε χωριό, κοινός ο συμβολισμός
Το έθιμο παρουσιάζει μικρές διαφορές από τόπο σε τόπο. Σε αρκετά χωριά αναβιώνει τις ημέρες του Πάσχα, ενώ στα πιο ορεινά πραγματοποιείται κυρίως το καλοκαίρι, όταν οι απόδημοι επιστρέφουν στις ιδιαίτερες πατρίδες τους για τα πανηγύρια.
Διαφορές υπάρχουν ακόμη στον αριθμό και στην επιλογή των τραγουδιών, καθώς και στα βήματα του χορού. Σε ορισμένες περιοχές διατηρούνται τα τέσσερα βασικά βήματα, ενώ σε άλλες προστίθενται επιπλέον κινήσεις.
Όποια κι αν είναι η εκδοχή του, το Καγκελάρι δεν αποτελεί μόνο έναν τρόπο διασκέδασης. Είναι ένας τρόπος έκφρασης της κοινότητας, με αφορμή μια θρησκευτική γιορτή, και ένας ζωντανός δεσμός ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν.
Μέσα του αποτυπώνονται οι αξίες, οι κοινωνικοί ρόλοι και η ιεραρχία της παλιάς κοινότητας. Είναι, με άλλα λόγια, ένας καθρέφτης της τοπικής κοινωνίας και της ιστορικής της διαδρομής.
Τα χωριά της πρώην διευρυμένης Κοινότητας Νεράιδας
Το έθιμο αποτελεί σημαντικό κομμάτι της παράδοσης των ορεινών χωριών της περιοχής, ανάμεσά τους και τα χωριά της πρώην διευρυμένης Κοινότητας Νεράιδας:
- Αρματολικό, παλαιότερα Μπούκουρο
- Αετός, παλαιότερα Ντοβρόι
- Παχτούρι
- Λαφίνα, παλαιότερα Σκλίβενο
- Νεράιδα, παλαιότερα Γρεβενοσέλι
- Κορυφή, παλαιότερα Καπρό
Σήμερα, τα «Κάγκελα» εξακολουθούν να συμβολίζουν την ενότητα των χωριανών και, κυρίως, την υπόσχεσή τους ότι θα ανταμώσουν ξανά.
Από τον Αετό Τρικάλων, τον όμορφο τόπο που αγάπησαν και κράτησαν ζωντανό οι παππούδες και οι πατεράδες τους, η ευχή παραμένει ίδια:
Χρόνια πολλά και του χρόνου να είμαστε όλοι καλά, να ξαναβρεθούμε και να πανηγυρίσουμε την Αγία Παρασκευή, την Αγία του χωριού μας!
