Η απώλεια της όσφρησης ή η έντονη σωματική αντίδραση κατά τη διάρκεια των ονείρων μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν από τη διάγνωση
Συμπτώματα που εμφανίζονται χρόνια πριν από τις κινητικές διαταραχές
Η νόσος Πάρκινσον είναι μία από τις συχνότερες νευρολογικές παθήσεις παγκοσμίως, με τον αριθμό των ασθενών να εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 25,2 εκατομμύρια έως το 2050. Αν και το 10% έως 15% των περιστατικών συνδέεται με κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις, τα περισσότερα εμφανίζονται χωρίς γνωστή αιτία.
Για τη διάγνωση, οι νευρολόγοι αναζητούν χαρακτηριστικά κινητικά συμπτώματα, όπως βραδύτητα, δυσκαμψία και τρόμο ηρεμίας. Όμως κοινά μη κινητικά συμπτώματα — όπως η δυσκοιλιότητα και η απώλεια της όσφρησης — συχνά προηγούνται των κινητικών διαταραχών ακόμη και πάνω από δέκα χρόνια.
Αυτή η πρώιμη φάση, γνωστή ως προδρομικό στάδιο της νόσου, σηματοδοτεί τη σταδιακή έναρξη του Πάρκινσον.
«Πρόκειται για μια πολύ αργή νόσο και πλέον συνειδητοποιούμε πόσο αργή μπορεί πραγματικά να είναι», σημειώνει ο Ρόναλντ Πόστουμα, καθηγητής Νευρολογίας και Νευροχειρουργικής στο Πανεπιστήμιο McGill του Μόντρεαλ. «Εξελίσσεται στον εγκέφαλο χρόνο με τον χρόνο, μέχρι να φτάσει σε ένα σημείο όπου μπορεί να τεθεί διάγνωση».
Η νόσος Πάρκινσον καταστρέφει νευρώνες που παράγουν ντοπαμίνη, μια χημική ουσία ζωτικής σημασίας για τον έλεγχο της κίνησης και του συντονισμού. Όταν εμφανιστούν τα κινητικά συμπτώματα, έχει ήδη χαθεί το 50% έως 70% αυτών των νευρώνων στη μέλαινα ουσία του εγκεφαλικού στελέχους.
Τα τελευταία 20 χρόνια, η επιστημονική έρευνα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στον εντοπισμό προδρομικών δεικτών της νόσου, με στόχο τη μελλοντική έγκαιρη διάγνωση.
«Πρέπει να τονιστεί ότι δεν θα αναπτύξουν όλοι όσοι εμφανίζουν αυτά τα συμπτώματα Πάρκινσον», επισημαίνει η Ντόλχουν. «Όμως γνωρίζουμε ότι σε ορισμένους ανθρώπους αποτελούν από τα πρώτα σημάδια».
Τέσσερα πρώιμα συμπτώματα που συχνά προηγούνται της διάγνωσης
- Απώλεια της όσφρησης
Η αδυναμία ανίχνευσης οσμών (ανοσμία) μπορεί να προκληθεί προσωρινά από ένα κρυολόγημα ή μια λοίμωξη των ιγμορείων, ή ακόμη και μόνιμα μετά από Covid-19. Ωστόσο, πάνω από το 90% των ατόμων με Πάρκινσον χάνουν σταδιακά την όσφρησή τους σε βάθος χρόνου — χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες πριν από τα κινητικά συμπτώματα.
«Υπολογίζουμε ότι η απώλεια της όσφρησης μπορεί να ξεκινήσει έως και 20 χρόνια πριν από τη διάγνωση», αναφέρει ο Πόστουμα.
- Έντονη σωματική αντίδραση στα όνειρα
Κατά τη φάση REM του ύπνου, το σώμα φυσιολογικά παραλύει σχεδόν πλήρως. Στη διαταραχή συμπεριφοράς REM, αυτή η παράλυση χάνεται και οι άνθρωποι “παίζουν” τα όνειρά τους, μιλώντας, κλωτσώντας ή χτυπώντας.
Μελέτες δείχνουν ότι το 50% έως 70% όσων πάσχουν από αυτή τη διαταραχή θα αναπτύξουν Πάρκινσον ή συναφή νόσο μέσα σε 5 έως 10 χρόνια.
- Χρόνια δυσκοιλιότητα
Αν και είναι συχνό και συνήθως ακίνδυνο σύμπτωμα, η επίμονη δυσκοιλιότητα εμφανίζεται σε περίπου τα δύο τρίτα των ασθενών με Πάρκινσον και μπορεί να προηγείται της διάγνωσης δεκαετίες νωρίτερα.
- Ζάλη κατά την ορθοστασία
Η ορθοστατική υπόταση — απότομη πτώση της αρτηριακής πίεσης όταν κάποιος σηκώνεται — μπορεί να προκαλέσει ζάλη ή λιποθυμία. Όταν έχει νευρολογική αιτία, συνδέεται σε μεγάλο ποσοστό με μελλοντική εμφάνιση Πάρκινσον.
Τι σημαίνουν οι προδρομικοί δείκτες
Κανένα από αυτά τα συμπτώματα δεν αρκεί από μόνο του για διάγνωση. Ωστόσο, ο συνδυασμός πολλών παραγόντων ή το οικογενειακό ιστορικό θα πρέπει να οδηγούν σε ιατρική αξιολόγηση.
«Όσο περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα συνυπάρχουν, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης της νόσου στο μέλλον», καταλήγει η Κέλι Μιλς, διευθύντρια του Κέντρου Νόσου Πάρκινσον του Johns Hopkins.
