Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο εκλογής και λειτουργίας Δήμων και Περιφερειών φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τον οποίο έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος. Οι ρυθμίσεις που προωθούνται αναμορφώνουν συνολικά το θεσμικό πλαίσιο της αυτοδιοίκησης και αλλάζουν ριζικά τη διαδικασία των αυτοδιοικητικών εκλογών από το 2028, καθώς προβλέπεται εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών σε μία μόνο Κυριακή, χωρίς δεύτερο γύρο, μέσω της λεγόμενης «εναλλακτικής ψήφου».
Πώς θα γίνεται η εκλογή
Με βάση το νέο σύστημα, οι εκλογές σε Δήμους και Περιφέρειες θα διεξάγονται κάθε πέντε χρόνια, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου. Οι πολίτες θα επιλέγουν κανονικά τον συνδυασμό και τους συμβούλους της προτίμησής τους, όμως στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου θα υπάρχει η δυνατότητα καταχώρισης και δεύτερης επιλογής, δηλαδή συμπληρωματικής ψήφου σε άλλο συνδυασμό.
Αν ένας συνδυασμός ξεπεράσει το 42% από την πρώτη καταμέτρηση, τότε εκλέγεται άμεσα δήμαρχος ή περιφερειάρχης και εξασφαλίζει τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών του συμβουλίου, χωρίς να υπολογίζονται οι εναλλακτικές ψήφοι.
Σε περίπτωση που κανείς δεν φτάσει το όριο αυτό, θα ακολουθεί δεύτερη φάση καταμέτρησης. Σε αυτή θα συμμετέχουν οι δύο πρώτοι συνδυασμοί, στους οποίους θα προστεθούν οι εναλλακτικές ψήφοι που έλαβαν από ψηφοφόρους μικρότερων παρατάξεων. Νικητής θα αναδεικνύεται εκείνος που θα συγκεντρώσει τελικά το υψηλότερο ποσοστό.
Παράδειγμα εφαρμογής
Εάν ένας συνδυασμός λάβει 40% και ο δεύτερος 36%, ενώ οι υπόλοιποι συγκεντρώσουν συνολικά 24%, τότε εξετάζονται οι συμπληρωματικές επιλογές των ψηφοφόρων του 24%. Αν για παράδειγμα το 5% κατευθυνθεί προς τον πρώτο συνδυασμό και το 10% προς τον δεύτερο, τότε τα τελικά ποσοστά διαμορφώνονται σε 45% και 46% αντίστοιχα, με αποτέλεσμα την εκλογή του δεύτερου συνδυασμού.
Παράλληλα, προβλέπεται και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Γιατί αλλάζει το σύστημα
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, βασικός στόχος είναι η ενίσχυση της συμμετοχής και της δημοκρατικής νομιμοποίησης, αλλά και η μείωση του διοικητικού και οικονομικού κόστους που προκαλούσε η επαναληπτική εκλογική διαδικασία.
Τα στοιχεία του υπουργείου δείχνουν ότι στον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2023 η συμμετοχή ήταν ιδιαίτερα χαμηλή. Στον Δήμο Αθηναίων ψήφισε μόλις το 26,7% των εγγεγραμμένων, στη Θεσσαλονίκη το 32,5%, ενώ στην Πάτρα το 44,5%. Επιπλέον, όπως επισημαίνεται, η μετακίνηση ετεροδημοτών μέσα σε μία εβδομάδα καθίσταται δύσκολη, ιδιαίτερα για όσους διαμένουν μακριά από τον τόπο άσκησης του εκλογικού τους δικαιώματος.
Οι βασικές τομές του νέου Κώδικα
Ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει σε ενιαίο νομοθέτημα όλες τις βασικές διατάξεις για τη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, καταργώντας παλαιότερες διάσπαρτες ρυθμίσεις που δημιουργούσαν ασάφειες και αλληλοεπικαλύψεις.
Μεταξύ άλλων:
- Θεσπίζονται συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα με ηλεκτρονική ψηφοφορία.
- Ενισχύονται οι μηχανισμοί διαφάνειας και λογοδοσίας.
- Αποσαφηνίζονται οι αρμοδιότητες Δήμων και Περιφερειών.
- Αναδιοργανώνεται το σύστημα οικονομικής διαχείρισης.
- Δημιουργείται πιο αυστηρό και αντικειμενικό πλαίσιο ελέγχου νομιμότητας.
- Επεκτείνονται οι ψηφιακές υπηρεσίες και εφαρμογές για την εξυπηρέτηση των πολιτών.
Το Υπουργείο υποστηρίζει ότι ο ενιαίος Κώδικας θα μειώσει τη γραφειοκρατία, θα απλοποιήσει τις διαδικασίες και θα διευκολύνει τόσο τους αιρετούς όσο και τους πολίτες στην καθημερινή τους συναλλαγή με την αυτοδιοίκηση.
Τα έξι βιβλία του Κώδικα
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης διαρθρώνεται σε έξι βασικά βιβλία:
- Το πρώτο αφορά τη δομή της αυτοδιοίκησης, τις σχέσεις πρώτου και δεύτερου βαθμού και το εκλογικό σύστημα.
- Το δεύτερο ρυθμίζει τα όργανα διοίκησης και τη λειτουργία τους.
- Το τρίτο καθορίζει τις αρμοδιότητες Δήμων και Περιφερειών.
- Το τέταρτο επικεντρώνεται στην οικονομική διοίκηση και τις δημόσιες συμβάσεις.
- Το πέμπτο αφορά τον έλεγχο νομιμότητας και τις πειθαρχικές ευθύνες.
- Το έκτο περιλαμβάνει γενικές και οριζόντιες διατάξεις για τη λειτουργία της αυτοδιοίκησης.
Γ.Δ. kosmoslarissa.gr
