Ένα νέο κεφάλαιο στην ανάδειξη μίας ξεχασμένης πλευράς της θεσσαλικής ιστορίας, που θα μετασχηματίζει μνήμες φόβου και ασθένειας σε ένα νέο αφήγημα, ετοιμάζεται να ανοίξει η Περιφέρεια Θεσσαλίας. Η Περιφέρεια Θεσσαλίας ενέταξε και θα χρηματοδοτήσει την «Τουριστική, Πολιτιστική και Ψηφιακή Αξιοποίηση των Σανατορίων της Θεσσαλίας» (εντάχθηκε στο «Θεσσαλία 2021-2027»), επενδύοντας στον πολιτισμό και «μετατρέποντας» ιστορικά κτίρια, τα Σανατόρια, από μνημεία ασθένειας σε κέντρα πολιτισμού και τουριστικής καινοτομίας, επανανοηματοδώντας τα και θετικοποιώντας το πρόσημό τους. Η πράξη συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η φυματίωση ήταν μια ανίατη ασθένεια και η μόνη «θεραπεία» ήταν ο καθαρός αέρας, η ξεκούραση και η θρεπτική διατροφή. Η Θεσσαλία, με τους πλούσιους ορεινούς όγκους της, προσέφερε ιδανικό σκηνικό για τη δημιουργία Σανατορίων. Το πιο γνωστό ήταν το Σανατόριο «Ζωοδόχος Πηγή» στα Χάνια του Πηλίου, ενώ υπήρχαν και άλλες εγκαταστάσεις στην Πορταριά Πηλίου, στο Περτούλι Τρικάλων και στην Πέτρα Ολύμπου. Αυτά τα Σανατόρια φιλοξενούσαν ανθρώπους από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, αναγκάζοντάς τους να συνυπάρξουν μπροστά στον φόβο της ασθένειας και του θανάτου.

Παράλληλα, οι ασθενείς αναζητούσαν δημιουργικούς τρόπους για να αντιμετωπίσουν την καθημερινότητα της ασθένειας. Έτσι, τα Σανατόρια μετατρέπονταν σε πολιτιστικά κέντρα: στο «Ζωοδόχος Πηγή» φιλοξενήθηκαν ποιητές όπως ο Σικελιανός, ο Μυριβήλης και ο Παλαμάς, δημιουργώντας ένα μοναδικό μίγμα ιατρικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής. Παρ’ όλη τη σημασία τους, τα Σανατόρια παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό άγνωστα και ανεκμετάλλευτα, με τις κτιριακές εγκαταστάσεις να μην έχουν αξιοποιηθεί.

Η πράξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας έχει διττό χαρακτήρα: πρώτον, την ιστορική και κοινωνική μελέτη των Σανατορίων και, δεύτερον, την υλοποίηση πολιτιστικών, τουριστικών και ψηφιακών δράσεων που θα καταστήσουν τα αποτελέσματα της έρευνας προσιτά στο ευρύ κοινό. Η ιστορική μελέτη θα εκδοθεί σε ψηφιακή μορφή περίπου 100 σελίδων, καλύπτοντας τον κοινωνικό και πολιτισμικό ρόλο των Σανατορίων, τις θεραπευτικές πρακτικές και τις προτάσεις για την τουριστική και πολιτιστική αξιοποίησή τους. Το έντυπο θα διανεμηθεί σε ακαδημαϊκές και δημοτικές βιβλιοθήκες και αποθετήρια, ενισχύοντας την έρευνα και τη γνώση για ένα κομμάτι της θεσσαλικής ιστορίας που μέχρι σήμερα παραμένει αθέατο.

Η πολιτιστική διάσταση του έργου θα ενισχυθεί μέσω της δημιουργίας ψηφιακής πλατφόρμας Virtual Tour, η οποία θα αναβιώνει τα Σανατόρια μέσα από αφηγηματικά πολυμέσα, βίντεο, διαδραστικούς χάρτες και εικονικές περιηγήσεις. Οι χρήστες θα μπορούν να εξερευνούν τα Σανατόρια από τις οθόνες τους, να αλληλεπιδρούν με τον χώρο και να βιώνουν την αρχιτεκτονική και την ιστορία του κάθε κτιρίου. Η πλατφόρμα θα αποτελέσει εργαλείο τόσο για την εκπαιδευτική κοινότητα όσο και για τον τουριστικό τομέα, προσφέροντας ένα σύγχρονο εργαλείο προβολής της Θεσσαλίας.

Παράλληλα, θα δημιουργηθεί δίκτυο οργανωμένων επισκέψεων με διαδρομές που θα συνδέουν τα Σανατόρια με τα γύρω χωριά και πόλεις. Μέσα από τις ξεναγήσεις και τις διαδρομές, οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να κατανοήσουν την κοινωνική και πολιτισμική συνθήκη της εποχής και τον ρόλο των Σανατορίων στην τοπική κοινωνία των αρχών του 20ού αιώνα.

Η πράξη περιλαμβάνει επίσης την παραγωγή ταινίας μικρού μήκους από σκηνοθέτη, εμπνευσμένη από τα ιστορικά ευρήματα της μελέτης, προσφέροντας μια ακόμα καλλιτεχνική προσέγγιση για τη διάχυση της ιστορίας των Σανατορίων στο ευρύ κοινό. Η ενίσχυση της Νοσηλευτικής Σχολής με νέο εξοπλισμό εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα του έργου, καθώς ο εξοπλισμός θα χρησιμοποιείται και σε μελλοντικές δράσεις. Με αυτόν τον τρόπο, η ανάδειξη των Σανατορίων δεν περιορίζεται στο πλαίσιο της παρούσας πράξης, αλλά γίνεται εργαλείο διαρκούς πολιτιστικής και τουριστικής ανάπτυξης, με πολλαπλά οφέλη για τον τοπικό παραγωγικό ιστό.

Με προϋπολογισμό 195.000 ευρώ και χρονικό ορίζοντα τις 31 Δεκεμβρίου 2029, η πράξη συνιστά μια πρωτοβουλία που συνδέει την ιστορική μνήμη με την πολιτιστική δημιουργία, την καινοτομία και την τουριστική ανάπτυξη.

Τα Σανατόρια της Θεσσαλίας δεν είναι μόνο κτίρια. Είναι μέρος της συλλογικής μας μνήμης, κομμάτι της ταυτότητας της περιοχής μας, που πλέον θα αποκτήσει νέα ζωή, προσφέροντας πολιτιστικό πλούτο, τουριστική αξία και ψηφιακή καινοτομία. Η πρωτοβουλία αυτή αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η Θεσσαλία μετατρέπει την ιστορική κληρονομιά σε εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης, δίνοντας νέα πνοή σε χώρους που για δεκαετίες ήταν κλειστοί στην ιστορία και τη μνήμη της κοινωνίας.

Με την ολοκλήρωση της πράξης, οι επισκέπτες θα μπορούν να περπατήσουν ψηφιακά και πραγματικά στους χώρους των Σανατορίων, να γνωρίσουν την αρχιτεκτονική τους, τις ιστορίες των ανθρώπων που τους πέρασαν και την πολιτιστική ζωή που αναπτύχθηκε μέσα σε συνθήκες φόβου και ασθένειας. Η Θεσσαλία, μέσα από αυτή τη δράση, δεν αναδεικνύει μόνο τον πολιτισμό της, αλλά δημιουργεί ένα παράδειγμα για το πώς η ιστορική κληρονομιά μπορεί να αποτελέσει εργαλείο κοινωνικής, πολιτιστικής και οικονομικής ανάπτυξης.

ΠΗΓΗ: Θανάσης Αραμπατζής, eleftheria.gr