Η πύλη των Τεμπών προς τη θάλασσα. Το Ομόλιο βρίσκεται εκεί όπου η Κοιλάδα των Τεμπών ανοίγει και αφήνει τον Πηνειό να απλωθεί. Στη βόρεια έξοδο του μεγάλου περάσματος, σχεδόν στο ύψος της θάλασσας, σε υψόμετρο μόλις επτά μέτρων, ο οικισμός στέκεται πλάι στο ποτάμι σαν φυσικός φρουρός. Είναι ο πρώτος τόπος που συναντά κανείς βγαίνοντας από τα Τέμπη προς τον Θερμαϊκό όχι απλώς χωριό, αλλά κατώφλι.
Διοικητικά, το Ομόλιο αποτελεί αυτοτελή Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ευρυμενών στον Δήμο Αγιάς και απέχει περίπου 34 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από τη Λάρισα. Ο πληθυσμός του, σήμερα γύρω στους 480 κατοίκους, έχει μειωθεί αισθητά σε σχέση με τα μέσα του 20ού αιώνα, όταν ξεπερνούσε τους χίλιους. Παρ’ όλα αυτά, η παρουσία του στον χώρο παραμένει ισχυρή όχι αριθμητικά, αλλά ιστορικά και γεωγραφικά.
Για αιώνες το χωριό ήταν γνωστό ως Λασποχώρι, όνομα που κουβαλούσε τη σχέση του με το ποτάμι και τις προσχώσεις του. Με αυτό το όνομα προσαρτήθηκε το 1883 στον τότε Δήμο Αμπελακίων. Το 1915, όμως, η μνήμη επανήλθε στην επιφάνεια και ο τόπος πήρε επίσημα το αρχαίο του όνομα Ομόλιον. Δεν ήταν απλή μετονομασία, αλλά αποκατάσταση μιας βαθύτερης ταυτότητας.
Το αρχαίο Ομόλιον ή Ομόλη υπήρξε η βορειότερη πόλη προπύργιο της αρχαίας Μαγνησίας και σύνορο με τον μακεδονικό κόσμο. Άκμασε κυρίως τον 4ο αιώνα π.Χ. και συμμετείχε στην Αμφικτυονία των Δελφών, γεγονός που μαρτυρά τη σημασία της. Η θέση της δεν ήταν τυχαία έλεγχε τη δίοδο από τη Θεσσαλία προς το Αιγαίο, το ίδιο πέρασμα που ελέγχει και σήμερα ο τόπος.
Η περιοχή αναφέρεται ήδη στα Αργοναυτικά του Ορφέα, όπου οι Αργοναύτες, φεύγοντας από την Ιωλκό, συναντούν το Ομόλιον με τα πολλά του σπήλαια. Αιώνες αργότερα, ο Στράβων στα Γεωγραφικά καταγράφει το ναυάγιο του περσικού στόλου στην ακτογραμμή από το Ομόλιο έως την ανατολική Μαγνησία. Η ιστορία εδώ δεν είναι θρύλος είναι καταγεγραμμένη εμπειρία χώρου.
Τα ίχνη της αρχαίας πόλης είναι ακόμη παρόντα. Το Ομόλιο κτίστηκε ανάμεσα σε δύο ρέματα του Κούτρα (ή Κουλιαλή) στα ανατολικά και της Αγίας Παρασκευής στα δυτικά που συγκλίνουν σε ένα φυσικά οχυρό ύψωμα. Εκεί, στη θέση του σημερινού εξωκλησιού του Προφήτη Ηλία, βρισκόταν η ακρόπολη της αρχαίας πόλης. Τείχη σε απότομες πλαγιές, τάφροι ύψους έως και δεκαπέντε μέτρων, οχυρωμένες ζώνες και ξηρολιθιές πάχους δύο μέτρων μαρτυρούν έναν τόπο που χτίστηκε για να αντέχει. Οι περιοχές Προφήτης Ηλίας και Προχώματα έχουν κηρυχθεί επίσημα αρχαιολογικός χώρος.
Κατά καιρούς, η γη έχει αποδώσει πολύτιμα ευρήματα χρυσά στεφάνια, νομίσματα, δαχτυλίδια, όπλα. Κάποια από αυτά φιλοξενούνται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου, αποσπασμένα από το χώμα που τα φύλαξε αιώνες.
Το φυσικό περιβάλλον του Ομολίου συμπληρώνει τη βαριά ιστορική του ταυτότητα. Σπήλαια, ποτάμι, εύφορες εκτάσεις και η κοντινή θάλασσα συνθέτουν ένα τοπίο πλούσιο και ποικιλόμορφο. Ο τόπος προσφέρεται για πεζοπορία, φυσιολατρικές διαδρομές και αρχαιολογική περιήγηση έναν ήπιο, ουσιαστικό τουρισμό, χωρίς φωνές.
Στο Ομόλιο αναπαύεται και ο Μαρίνος Αντύπας, πρωτοπόρος του αγροτικού κινήματος στη Θεσσαλία. Η παρουσία του δεν είναι απλώς ιστορική λεπτομέρεια αλλά συνδέει τον τόπο με την κοινωνική διεκδίκηση, τη γη και τους ανθρώπους της.
Το Ομόλιο είναι ένας τόπος με δύο βαθιές στρώσεις την αρχαία, οχυρωμένη, συνοριακή πόλη και τη νεότερη, αγροτική κοινότητα που έμαθε να ζει στη σκιά του ποταμού και της ιστορίας. Παρά τη δημογραφική του συρρίκνωση, παραμένει πύλη της Θεσσαλίας προς τον Θερμαϊκό, ένας τόπος μετάβασης από το βουνό στη θάλασσα, από τον μύθο στην πραγματικότητα, από το πέρασμα στη μνήμη.
Πηγή: Σκιές και Ψίθυροι
