Γιατί ο κόσμος κάνει λιγότερα παιδιά: Νέο αναπαραγωγικό τοπίο και οι πολιτικές για αύξηση γεννήσεων

Σύμφωνα με το «The Lancet», πολλά κράτη για να αντιμετωοπίσουν το φαινόμενο, επιλέγουν να εφαρμόσουν πολιτικές που στοχεύουν άμεσα στην αύξηση των γεννήσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Κίνα, η οποία, στην προσπάθειά της να αντιστρέψει την πτωτική πορεία των γεννήσεων, προχώρησε πρόσφατα στην επιβολή φόρου 13% στα προφυλακτικά, ενώ παράλληλα προσφέρει οικονομικά επιδόματα στους γονείς για κάθε παιδί κάτω των τριών ετών. Αντίστοιχα, η Νότια Κορέα παρέχει απαλλαγές από τη στρατιωτική θητεία και διοργανώνει κρατικά χρηματοδοτούμενες εκδηλώσεις γνωριμιών, ενώ η Ουγγαρία έχει θεσπίσει ισόβια φοροαπαλλαγή εισοδήματος για μητέρες με δύο ή περισσότερα παιδιά.

Νέο αναπαραγωγικό τοπίο

Οι λόγοι που οδηγούν στη μείωση της γονιμότητας είναι πολυπαραγοντικοί. Η ευρεία πρόσβαση σε αποτελεσματική αντισύλληψη, η μακροχρόνια εκπαίδευση σε υψηλότερες βαθμίδες και η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, η καθυστέρηση του γάμου και της τεκνοποίησης, αλλά και η μείωση της γονιμότητας τόσο στις γυναίκες όσο και στους άνδρες, διαμορφώνουν ένα νέο αναπαραγωγικό τοπίο, αναφέρει το «The Lancet». Παράλληλα, η πτώση της παιδικής θνησιμότητας έχει αλλάξει τη λογική της οικογένειας. Στις περισσότερες περιοχές του κόσμου, τα παιδιά που γεννιούνται σήμερα έχουν σχεδόν απόλυτη πιθανότητα να φτάσουν στην ενηλικίωση, γεγονός που μειώνει την ανάγκη για μεγαλύτερο αριθμό απογόνων.

Προκλήσεις για τα κράτη πρόνοιας

Οι συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης προκαλούν έντονες ανησυχίες. Η μείωση του ενεργού πληθυσμού, η συρρίκνωση της φορολογικής βάσης και η αύξηση των συνταξιοδοτικών και υγειονομικών δαπανών δημιουργούν σοβαρές προκλήσεις για τα κράτη πρόνοιας. Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να αυξήσει τα περιστατικά χρόνιων και μη μεταδοτικών νοσημάτων, καθώς και τις ανάγκες για μακροχρόνια φροντίδα.

Ωστόσο, το «The Lancet» επισημαίνει ότι η προσέγγιση του ζητήματος αποκλειστικά μέσα από τον φόβο της πληθυσμιακής κατάρρευσης ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Η ιστορία δείχνει ότι οι πολιτικές ενίσχυσης των γεννήσεων συχνά συνοδεύονται από καταναγκασμό και παραβιάσεις δικαιωμάτων, όπως συνέβη παλαιότερα με την πολιτική του ενός παιδιού στην Κίνα ή με ακραία μέτρα της Ρουμανίας προ 40 ετών. Επιπλέον, ορισμένες σύγχρονες παρεμβάσεις, όπως η αύξηση της τιμής των προφυλακτικών, ενδέχεται να υπονομεύσουν τη δημόσια υγεία, οδηγώντας σε αύξηση των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων και των ανεπιθύμητων εγκυμοσυνών.

Τέλος, προτείνεται μια ευρύτερη προσέγγιση του θέματος, η οποία λαμβάνει υπόψη την της έννοια της υγιούς γήρανσης, την επένδυση στη γηριατρική και στη φυσική ιατρική-αποκατάσταση, την ενίσχυση της πρόληψης και της υγείας των ηλικιωμένων, καθώς και την αξιοποίηση της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, ως παράγοντες που συμβάλλουν στη διατήρηση της κοινωνικής και οικονομικής βιωσιμότητας. Ταυτόχρονα, οι κοινωνίες οφείλουν να συνεχίσουν να στηρίζουν τα παιδιά και τις οικογένειες, να εξασφαλίζουν ποιοτική και προσιτή παιδική φροντίδα, να ενθαρρύνουν την ισότιμη συμμετοχή των πατέρων και να προστατεύουν τα δικαιώματα και την υγεία των γυναικών.